Chặn chuột, rắn và côn trùng vào nhà ở quê: bịt lối, cất đồ, dọn vườn đúng cách

Muốn ít chuột, rắn và côn trùng trong nhà ở quê, việc hiệu quả nhất là cắt hai thứ: lối vào và thức ăn. Chuột vào qua lỗ thoát nước, khe mái, khe cửa, đường ống; ở lại vì có lúa gạo, thức ăn thừa, kho chất đầy bao tải. Rắn theo chuột và ếch nhái, trú trong bụi rậm, đống gạch, đống củi sát nhà.

Bẫy và bả chỉ giải quyết số con đang có; nếu lối vào và nguồn ăn còn, chuột mới sẽ đến. Bài này đi qua các chỗ cần bịt, cách cất lương thực, cách dọn quanh nhà, và những lưu ý an toàn với trẻ nhỏ, vật nuôi khi dùng bẫy, bả.

Cách làm ở đây hợp với nhà nông thôn có sân, vườn, kho và chuồng trại: không đòi hỏi thiết bị đặc biệt, phần lớn là thói quen cất dọn và vài buổi sửa sang nhỏ. Những việc phải lên mái hay đụng tới điện thì vẫn nên để thợ làm, có người giữ thang và ngắt điện trước.

Vì sao nhà ở quê dễ có chuột và rắn hơn

Nhà nông thôn nằm sát nguồn thức ăn tự nhiên của chuột: ruộng lúa, ngô, khoai, kho chứa nông sản, chuồng gà vịt với cám rơi vãi. Sau mùa gặt, khi ruộng trống, chuột dồn vào khu dân cư tìm ăn; mùa lũ, nước dâng, chuột và rắn đều tìm chỗ cao, khô, mà nhà ở là chỗ gần nhất.

Cấu trúc nhà cũng tạo nhiều lối: mái ngói có khe ở đỉnh nóc và đầu hồi, mái tôn có khe ở chỗ tiếp giáp tường, nhà tạm, chái bếp làm sau thường không khít với nhà chính, lỗ thoát nước sân để trống, ống nước xuyên tường không trát kín. Chuột nhắt lọt được qua khe rất nhỏ, chuột cống cũng chỉ cần một khe cỡ ngón tay cái.

Chuột không chỉ cắn phá lúa gạo, quần áo, mà còn cắn dây điện, một nguyên nhân gây chập cháy, và mang mầm bệnh. Ở Việt Nam, ngành y tế nhiều năm cảnh báo bệnh do xoắn khuẩn Leptospira lây qua nước tiểu chuột, dễ gặp sau lũ và ở người làm ruộng lội nước. Vì vậy giữ nhà ít chuột là việc của sức khoẻ, không chỉ của tài sản.

Những lối vào cần bịt, kiểm từ dưới lên trên

Đi một vòng quanh nhà vào ban ngày, rồi một vòng trong nhà vào buổi tối khi tắt đèn, nghe tiếng động và tìm vết phân, vết gặm, vệt bẩn dọc chân tường, là thấy được đường chuột đi.

• Lỗ thoát nước sân, nhà tắm, bếp: gắn lưới kim loại mắt nhỏ hoặc nắp có khe hẹp. Lưới nhựa mỏng chuột cắn thủng nhanh.
• Chỗ ống nước, ống điện xuyên tường, xuyên nền: trát kín khe quanh ống; khe lớn thì nhét lưới kim loại rồi trát vữa phủ ngoài.
• Khe dưới cánh cửa: cửa ra sân, cửa kho, cửa bếp nên có nẹp chân cửa sát nền. Ban đêm đóng cửa kho, cửa bếp.
• Khe tiếp giáp mái và tường: đầu hồi, khe giữa sóng tôn và tường, chỗ chái bếp nối vào nhà chính. Việc này thường cần thợ lên mái, có thang chắc, người giữ, không làm khi mái ướt.
• Cây và dây sát mái: cành cây, giàn leo chạm mái là đường chuột và rắn trèo lên; tỉa cho cách mái một khoảng.
• Ô thoáng, lỗ thông gió: giữ thông gió nhưng gắn lưới kim loại.

Bịt lối nên làm sau khi đã giảm số chuột đang ở trong nhà, nếu không chuột bị nhốt bên trong sẽ cắn phá tìm đường ra. Trình tự hợp lý: dọn và cất thức ăn, đặt bẫy vài đêm, rồi mới bịt.

Cất lương thực, thức ăn sao cho chuột không tới

Thóc, gạo, ngô: đựng trong thùng có nắp kín bằng kim loại hoặc nhựa dày, chum có nắp đậy chặt. Bao tải để trên nền là nơi chuột làm tổ ngay bên cạnh. Kho nên kê pallet hoặc giá cao khỏi nền và cách tường để quét dọn được phía sau.

Cám, thức ăn chăn nuôi: để xa nhà ở, đựng thùng kín. Máng ăn của gà vịt dọn sạch cám thừa trước khi trời tối.

Thức ăn trong bếp: không để cơm thừa, mâm bát qua đêm; rác thực phẩm bỏ vào thùng có nắp và đổ trong ngày. Đồ khô như lạc, đỗ, mì, bánh kẹo cất trong hộp kín.

Nông sản phơi: thu gọn cuối ngày, không để đống ngoài sân qua đêm.

Nguồn nước: chậu nước, xô nước để qua đêm, máng nước gà vịt cũng thu hút chuột, nhất là mùa khô. Đậy hoặc đổ đi.

Dọn quanh nhà để rắn không có chỗ trú

Rắn ít khi chủ động vào nhà; chúng đi theo con mồi (chuột, ếch, nhái, chim non) và tìm chỗ mát, tối, kín để trú. Quanh nhà ở quê, những chỗ đó là bụi cỏ cao, đống gạch đá vụn, đống củi, đống rơm, tôn cũ để dưới đất, hốc tường rào đá, bờ ao rậm.

Giữ một vành đai quanh nhà thoáng, cỏ cắt thấp, không chất vật liệu sát tường, là cách giảm rắn hiệu quả nhất. Đống củi, đống gạch nếu cần giữ thì kê cao, đặt xa cửa ra vào, chỗ trẻ con không chơi. Ban đêm đi ra vườn, ra nhà vệ sinh ngoài trời nên có đèn, đi dép kín, nhìn trước khi thò tay vào hốc, đống đồ hay bụi cây.

Nếu gặp rắn trong nhà, đưa trẻ nhỏ và người già ra xa, đóng cửa phòng có rắn nếu được, không cố bắt hoặc đánh. Phần lớn người bị rắn cắn là lúc đang cố bắt hoặc đuổi. Nhờ người có kinh nghiệm bắt rắn ở địa phương hoặc báo chính quyền thôn, xã. Nếu có người bị rắn cắn: giữ người bị cắn nằm yên, bất động chi bị cắn, tháo nhẫn, vòng, đưa ngay tới cơ sở y tế gần nhất; không rạch vết cắn, không hút nọc, không đắp lá, không garô thật chặt.

Gián, rết, kiến, bọ cạp: nhận diện và cách giảm

Côn trùng trong nhà ở quê thường đến theo cùng những đường với chuột: nước, thức ăn, chỗ tối ẩm. Giảm được chuột thì cũng giảm được phần lớn côn trùng.

Bị rết, bọ cạp đốt mà sưng đau lan rộng, khó thở, hoặc người bị là trẻ nhỏ, người già, nên tới cơ sở y tế. Với thuốc xịt côn trùng, dùng đúng hướng dẫn trên bao bì, không xịt vào khu nấu ăn, chỗ để thức ăn và chỗ trẻ ngủ.

Bẫy, bả và an toàn cho trẻ nhỏ, vật nuôi

Bẫy lồng, bẫy kẹp là cách an toàn hơn bả độc trong nhà có trẻ nhỏ, nhưng vẫn phải đặt ở chỗ trẻ không với tới: gầm tủ, góc kho, dọc lối chuột đi sát tường. Đặt bẫy dọc chân tường vuông góc với lối đi thường hiệu quả hơn đặt giữa phòng, vì chuột hay chạy men tường.

Bả chuột chứa chất độc, nguy hiểm cho trẻ nhỏ, chó mèo, gà vịt. Nếu dùng, chọn loại bả được phép lưu hành, đặt trong hộp đặt bả có nắp, nơi trẻ và vật nuôi không tiếp cận, ghi nhớ số chỗ đã đặt để thu lại. Không trộn bả vào cơm, gạo theo kiểu tự chế, không rải bả ngoài sân. Chó mèo ăn phải chuột trúng độc cũng có thể bị ngộ độc theo.

Xác chuột, phân chuột dọn khi đeo găng, khẩu trang; làm ẩm phân trước khi quét để không bốc bụi; rửa tay kỹ sau đó. Nếu trẻ nhỏ hoặc vật nuôi nghi ăn phải bả, đưa ngay tới cơ sở y tế hoặc thú y, mang theo bao bì thuốc. Nuôi mèo giúp giảm chuột ở mức nhất định, nhưng không thay được việc bịt lối và cất thức ăn.

Dấu hiệu nhà đang có chuột, kể cả khi chưa thấy con nào

Chuột hoạt động chủ yếu ban đêm, nên nhiều nhà chỉ biết có chuột khi chúng đã đông. Những dấu vết sau giúp phát hiện sớm và biết chúng đi lối nào để đặt bẫy, bịt lỗ cho trúng.

• Phân chuột: những viên nhỏ, sẫm màu dọc chân tường, trong ngăn kéo, gầm tủ bếp, trên gác. Phân mới ẩm và bóng, phân cũ khô và xám.
• Vết gặm: mép cửa gỗ, góc bao tải, vỏ dây điện, nắp hộp nhựa, quả trong rổ có dấu răng.
• Vệt bẩn bóng dọc tường: chuột hay chạy men theo một đường cố định, lông và da để lại vệt sẫm ở chân tường, mép dầm, chỗ chúng chui qua.
• Tiếng động ban đêm: tiếng chạy, cào trên trần, trên gác, trong vách ngăn, nhất là lúc nửa đêm và gần sáng.
• Tổ: giấy vụn, vải vụn, rơm gom thành đám trong góc kho, sau tủ, trong thùng đồ cũ ít động tới.
• Chó mèo đánh hơi: chó mèo cứ đứng canh một khe tường, gầm tủ là dấu hiệu nên soi đèn chỗ đó.

Ghi lại những chỗ có dấu vết trên một tờ giấy vẽ sơ đồ nhà; đó chính là bản đồ lối đi của chuột để đặt bẫy và bịt lỗ, tránh đặt bẫy tràn lan khắp nhà.

Giữ nhà ít chuột theo nhịp mùa vụ

Chuột ở nông thôn đi theo mùa vụ và thời tiết. Biết lúc nào chúng dồn về nhà để chuẩn bị trước thường đỡ vất vả hơn đuổi theo sau.

Mỗi đợt nên kết hợp với lịch bảo trì nhà chung: hôm thông máng, dọn kho trước mưa cũng là hôm kiểm lưới, bịt khe chống chuột.

Câu hỏi thường gặp

Có cách nào đuổi chuột không cần bẫy, bả không?

Không có cách đuổi chuột nào thay được việc cắt lối vào và nguồn ăn. Mùi hăng, thiết bị phát sóng âm thanh có thể làm chuột tránh một chỗ trong thời gian ngắn, nhưng chúng quen dần. Cất kín lương thực, dọn rác trong ngày, bịt lỗ, rồi dùng bẫy cho số còn lại là cách bền hơn.

Chuột cắn dây điện thì nên làm gì?

Ngắt điện khu vực đó, không chạm vào chỗ dây bị cắn hở lõi. Gọi thợ điện có nghề thay đoạn dây và nên luồn dây trong ống bảo vệ ở những chỗ chuột hay đi như trần, gác, kho. Dây bị cắn hở là nguy cơ giật điện và chập cháy, không nên quấn băng keo dùng tạm lâu dài.

Trồng cây gì quanh nhà để đuổi rắn?

Không có loại cây nào được chứng minh chắc chắn đuổi được rắn. Điều làm rắn ít đến là không có chuột, ếch nhái để ăn và không có chỗ trú. Cắt cỏ thấp, dọn đống gạch, củi, giữ quanh nhà sáng sủa hiệu quả hơn mọi loại cây được truyền miệng.

Rắc vôi bột quanh nhà có chặn được rắn, rết không?

Vôi bột làm mặt đất khô và hơi rát, có thể khiến một số côn trùng tránh đi tạm thời, nhưng mưa xuống là mất tác dụng và không chặn được rắn. Vôi cũng gây bỏng da, bỏng mắt nếu trẻ nhỏ nghịch. Không nên coi đây là biện pháp chính.

Sau lũ thấy nhiều chuột, cần cẩn thận gì?

Sau lũ chuột dồn vào nhà và nước bùn có thể nhiễm nước tiểu chuột. Khi dọn bùn nên đi ủng, đeo găng, tránh để vết thương hở tiếp xúc với nước bẩn. Nếu sau đó bị sốt cao, đau cơ bắp chân, mắt đỏ, nên đi khám và kể rõ đã lội nước lũ.

Nuôi mèo có đủ để hết chuột không?

Mèo bắt được chuột nhắt và làm chuột e dè, nhưng thường không xử lý được đàn chuột cống lớn trong kho. Mèo cũng có thể ăn phải chuột trúng độc nếu nhà hoặc hàng xóm dùng bả. Nên coi mèo là phần phụ, việc chính vẫn là bịt lối và cất thức ăn.