Mối ăn kèo, khung cửa nhà ở quê: dấu hiệu sớm, cách phòng và khi nào gọi người diệt

Mối trong nhà ở quê thường được phát hiện muộn vì chúng ăn gỗ từ bên trong và di chuyển trong những đường mui đất, tránh ánh sáng. Ba dấu hiệu sớm đáng tin nhất là đường mui đất nhỏ chạy trên tường, chân cột, khung cửa; cánh mối rụng thành đám quanh đèn và bậu cửa sau những trận mưa đầu mùa; và gỗ gõ nghe tiếng bộp, rỗng, ấn móng tay vào thấy lún.

Phòng mối phần lớn là việc chủ nhà tự làm được: cắt đường vào, giảm ẩm, dọn gỗ, củi, giấy tờ sát tường, kiểm định kỳ. Khi mối đã vào kèo, cột, khung cửa thì nên mời đơn vị diệt mối có nghề, vì việc dùng hoá chất trong nhà có trẻ nhỏ, giếng nước và vật nuôi cần làm đúng cách.

Phần dưới lần lượt nói về đường mối vào nhà, cách tự kiểm bằng đèn pin và cán tua vít, những việc phòng mối không tốn kém, lúc nào phải nghĩ tới chuyện kèo cột còn chịu lực hay không, và những câu nên hỏi trước khi để người khác đưa hoá chất vào nền nhà mình.

Mối vào nhà ở quê bằng những đường nào

Phần lớn các loài mối gây hại nhà cửa ở Việt Nam sống thành tổ dưới đất, trong gốc cây mục, đống củi, gò đất trong vườn. Từ tổ, chúng đi tìm gỗ theo đường ngầm trong đất và khi phải lên khỏi mặt đất thì đắp đường mui bằng đất trộn nước bọt để giữ ẩm, tránh sáng. Nhà ở quê có nhiều điểm thuận cho mối: nền đất hoặc nền lát trên đất, vườn rộng nhiều gốc cây, củi chất sát tường, cột gỗ chôn chân trực tiếp xuống đất ở những nhà cũ.

Đường vào phổ biến nhất là qua khe nứt nền, khe giữa nền và chân tường, chỗ ống nước xuyên nền, chân cột gỗ, khung cửa đi chôn sát đất. Mối cũng có thể theo đồ vật vào nhà: củi, tre, gỗ cũ mua về, thùng giấy để lâu ngoài kho, chậu cây lớn đặt trên nền gỗ.

Ngoài mối, nhà gỗ còn có mọt gỗ: con trưởng thành đẻ trứng vào gỗ khô, ấu trùng đục đường bên trong, để lại lỗ tròn nhỏ trên mặt gỗ và bột gỗ mịn rơi xuống bên dưới. Phân biệt nhanh: mối để lại đất, đường mui và gỗ rỗng xen đất ẩm; mọt để lại lỗ nhỏ và bột gỗ khô, mịn như bột. Cách xử lý hai loại khác nhau nên nhận đúng trước khi gọi người.

Những dấu hiệu nên kiểm định kỳ

Nên đi một vòng kiểm mỗi khi vào mùa mưa và trước Tết, chú ý những chỗ tối, ít người động tới. Mang theo đèn pin và một cán tua vít để gõ thử.

• Đường mui đất: những vệt đất nổi rộng cỡ chiếc đũa chạy dọc tường, chân cột, mặt sau khung cửa, dưới gầm cầu thang. Bẻ một đoạn ra, nếu thấy mối thợ màu trắng ngà bò bên trong là tổ đang hoạt động.
• Cánh mối rụng: những tối ẩm sau mưa đầu mùa, mối cánh bay ra để lập tổ mới, rụng cánh thành đám ở bậu cửa, quanh đèn. Có nhiều cánh trong nhà nghĩa là có tổ gần, có thể ngay trong tường hoặc dưới nền.
• Gỗ nghe rỗng: gõ cán tua vít dọc khung cửa, chân cột, kèo thấp. Tiếng đục, rỗng, hoặc mũi tua vít ấn vào gỗ dễ dàng là dấu hiệu gỗ đã bị ăn bên trong.
• Sơn phồng, mặt gỗ gợn sóng: mối ăn sát dưới lớp sơn, để lại lớp vỏ mỏng như giấy; sơn trên khung cửa bị phồng, nứt theo đường dài.
• Cửa đột nhiên kẹt: khung bị mối ăn yếu đi và xệ, hoặc mối đắp đất vào khe.
• Đồ giấy, vải trong thùng để lâu: sách vở, quần áo cũ trong thùng giấy dưới gầm giường bị ăn thủng, có đất bên trong.

Thấy dấu hiệu thì chụp ảnh, đánh dấu vị trí, và đừng vội đập phá đường mui hay phun thuốc xịt côn trùng thông thường. Làm vậy mối rút đi chỗ khác trong nhà, khó tìm hơn khi người có nghề đến xử lý.

Phòng mối: việc chủ nhà tự làm được

Cắt đường đất – gỗ. Không chất củi, tre, gỗ vụn, ván cũ sát tường nhà. Đống củi nên kê cao khỏi đất trên gạch hoặc giá, đặt cách nhà một khoảng. Gốc cây chết, cọc gỗ mục trong vườn gần nhà nên đào bỏ.

Giảm ẩm quanh chân nhà. Mối cần ẩm. Rãnh thoát nước quanh nhà phải thông, vòi nước rỉ sát tường cần sửa, máng xối không xả thẳng vào chân móng, bồn cây không đặt sát tường gỗ.

Kê đồ gỗ khỏi nền. Tủ, sập, rương gỗ kê lên chân cao, có khe hở với tường. Thùng giấy, bao tải không để trực tiếp trên nền đất hay nền ẩm trong kho.

Kiểm đồ mang vào nhà. Gỗ cũ, cột cũ, tre mua về từ nhà khác cần xem kỹ có lỗ, có đất bên trong không trước khi đưa vào dùng.

Giữ khoảng nhìn được. Chân tường trong nhà nên để trống một dải nhỏ, không che kín bằng đồ đạc, để thấy được đường mui khi có. Những chỗ kín như gầm cầu thang, kho, gác nên được mở ra kiểm định kỳ.

Nghĩ tới mối khi xây hoặc sửa. Lúc làm nền mới, sửa nhà, thay cửa là cơ hội tốt nhất để hỏi thợ hoặc đơn vị có nghề về xử lý chống mối nền trước khi lát, và chọn cách lắp khung cửa không chôn gỗ trực tiếp vào đất.

Mối đã vào kèo, cột: đánh giá mức độ trước khi chữa

Khi đã thấy mối ăn vào kết cấu gỗ như kèo, xà, cột, cần hai việc song song: diệt tổ mối và đánh giá xem phần gỗ bị ăn còn chịu lực được không. Hai việc này thường do hai người khác nhau làm. Đơn vị diệt mối xử lý tổ; còn việc gỗ còn đủ chắc hay phải thay, gia cố, nên hỏi thợ mộc lành nghề hoặc kỹ sư, đặc biệt với kèo mái và cột chính.

Dấu hiệu cần ưu tiên kiểm kết cấu: kèo võng thấy được bằng mắt, mái có chỗ trũng xuống, ngói xô ở một dải, tiếng gỗ kêu khi có gió, cột gỗ có chỗ ấn vào thấy lún sâu. Trong trường hợp này không nên để nhiều người ở dưới khu mái đó, không chất thêm đồ lên gác, và tránh để thợ trèo lên kèo đã yếu.

Với nhà gỗ cũ có giá trị gia đình, như nhà ba gian, năm gian truyền thống, việc thay một cây kèo hay một đoạn chân cột thường được thợ mộc làm bằng cách kích đỡ tạm, thay phần mục và nối bằng mộng. Đây là việc cần tay nghề, nên hỏi thợ đã từng làm nhà gỗ cũ, xem công trình họ đã sửa, và thống nhất rõ phần nào thay, phần nào giữ lại trước khi tháo dỡ.

Hai hướng diệt mối thường gặp và điều chủ nhà cần hỏi

Đơn vị diệt mối thường đề xuất một trong hai hướng, hoặc kết hợp. Bảng dưới chỉ giúp chủ nhà hiểu để hỏi, không phải hướng dẫn tự làm.

Dù chọn hướng nào, nên yêu cầu ghi rõ phạm vi xử lý, thời gian bảo hành, và lịch quay lại kiểm. Giữ giấy tờ này trong hồ sơ ngôi nhà.

An toàn khi dùng hoá chất diệt mối trong nhà ở quê

Nhà ở quê có những điểm nhạy cảm mà nhà phố ít có: giếng khoan, giếng đào gần nhà, bể chứa nước mưa, rau và cây ăn trái trồng sát nhà, gà vịt chó mèo đi lại khắp sân, ao cá. Hoá chất diệt mối đưa vào đất có thể ảnh hưởng tới những thứ này nếu dùng sai chỗ, sai liều. Vì vậy không nên tự mua thuốc về đổ quanh nhà, nhất là gần giếng và bể nước.

Khi đơn vị đến làm, cả nhà nên thống nhất trước: trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai ra khỏi khu vực xử lý; vật nuôi được nhốt xa; đồ ăn, bát đũa, nước uống được cất hoặc che kín; nắp giếng, bể được đậy. Hỏi rõ thời gian cần chờ trước khi quay lại phòng và cần mở cửa thông gió bao lâu.

Sau khi xử lý, bao bì, can chứa thuốc thừa phải do đơn vị mang đi, không để lại trong nhà. Nếu có ai trong nhà thấy buồn nôn, chóng mặt, ngứa rát da hay khó thở sau khi xử lý, đưa người đó ra chỗ thoáng và tới cơ sở y tế, mang theo thông tin loại thuốc đã dùng.

Giữ đồ gỗ, sách vở và giấy tờ trong nhà khỏi mối

Ngoài kèo cột, thứ mối hay ăn nhất trong nhà ở quê là những gì ít khi được động tới: thùng sách vở cũ của con cháu, giấy tờ đất đai cất dưới đáy rương, quần áo cũ trong bao, ván gỗ để dành trên gác, khung ảnh treo lâu năm trên tường ẩm. Mối ăn từ mặt sát tường hoặc sát nền, nên nhìn từ phía trước nhiều khi vẫn thấy nguyên vẹn.

Cách giữ là thay đổi chỗ cất. Giấy tờ quan trọng để trong hộp nhựa hoặc hộp kim loại có nắp, đặt trên kệ cao, không để trực tiếp trên nền hay sát tường ngoài. Sách vở cũ nên lọc bớt, phần giữ lại xếp trên kệ có chân, cách tường. Mỗi năm một lần, thường là dịp dọn nhà trước Tết, lấy hết đồ trong rương, thùng ra kiểm, phơi những gì cần phơi, lau đáy rương rồi mới xếp lại.

Với tủ thờ, sập gụ, tủ chè, những đồ gỗ lâu đời có giá trị gia đình, nên kê chân trên đế gạch hoặc đế đá thay vì đặt thẳng trên nền đất, kéo cách tường một chút để có thể soi đèn kiểm phía sau. Nếu thấy lỗ mọt, bột gỗ rơi, hỏi thợ mộc có kinh nghiệm phục hồi đồ cũ về cách xử lý, tránh tự quét các loại dầu, thuốc không rõ nguồn gốc lên mặt gỗ đã lên nước lâu năm.

Câu hỏi thường gặp

Mối bay vào nhà đầu mùa mưa có nghĩa là nhà đã có mối không?

Chưa chắc. Mối cánh có thể bay từ tổ trong vườn, gốc cây hay nhà bên vào theo ánh đèn. Nhưng nếu cánh rụng nhiều ở một chỗ cố định trong nhà, nhất là từ khe tường, khung cửa, chân nền, thì khả năng tổ nằm ngay trong nhà cao. Nên kiểm kỹ khu vực đó trong những ngày sau.

Có nên tự phá đường mui và phun thuốc xịt côn trùng không?

Không nên. Thuốc xịt côn trùng thông thường chỉ giết những con tiếp xúc trực tiếp, tổ vẫn còn nguyên. Đường mui bị phá thì mối rút đi và mở đường mới ở chỗ khó thấy hơn, khiến việc tìm và xử lý tổ sau đó khó khăn hơn. Nên chụp ảnh, giữ nguyên hiện trạng và gọi người có nghề.

Nhà xây gạch, mái tôn khung thép có bị mối không?

Kết cấu thép, gạch thì mối không ăn, nhưng mối vẫn vào nhà qua khe nền để ăn khung cửa gỗ, tủ, giường, sách vở, giấy tờ, gỗ ốp, trần gỗ. Nhà không có kèo gỗ vẫn nên kiểm mối định kỳ, nhất là ở khung cửa và tủ âm tường.

Mối có làm hư móng, tường gạch không?

Mối không ăn gạch, đá, bê tông, nhưng đường đi và tổ của chúng trong đất có thể làm đất quanh móng xốp hơn, và chúng ăn những phần gỗ, giấy còn sót trong nền khi xây. Nếu thấy nền lún, tường nứt kèm nhiều mối, nên mời kỹ sư kiểm móng song song với việc diệt mối.

Gỗ đã bị mọt có cứu được không?

Tùy mức độ. Lỗ mọt rải rác trên đồ gỗ lớn, gỗ còn chắc thì có thể xử lý thuốc và dùng tiếp. Gỗ đã mủn, bóp vỡ được, hoặc là kèo, cột chịu lực bị ăn nhiều thì nên thay. Người thợ mộc nhìn trực tiếp sẽ cho câu trả lời đáng tin hơn mọi mô tả từ xa.

Diệt mối xong bao lâu thì cần kiểm lại?

Nên theo lịch bảo hành của đơn vị làm, thường có các lần quay lại kiểm. Ngoài ra chủ nhà tự kiểm vào đầu mùa mưa hằng năm, đúng mùa mối bay, ở những chỗ từng có mối. Thấy đường mui mới thì báo ngay trong thời gian bảo hành.