Tường ẩm mốc phải xử lý từ nguồn ẩm, không phải từ vết mốc: lau, cạo hay sơn đè chỉ che được vài tháng nếu nước vẫn tiếp tục vào tường. Ở nhà nông thôn, ẩm thường đến từ một trong bốn đường: hơi nước trong không khí ngưng trên tường lạnh (điển hình là mùa nồm miền Bắc), ẩm từ đất ngấm ngược lên chân tường, nước mưa thấm ngang qua tường hứng mưa hoặc từ mái, máng, và rò rỉ đường ống âm tường.
Mỗi đường có dấu hiệu riêng và cách chữa riêng. Bài này giúp chủ nhà tự phân biệt bằng quan sát đơn giản, biết lau mốc cho an toàn, và biết hỏi thợ đúng câu trước khi chi tiền chống thấm.
Bốn nguồn ẩm và dấu hiệu nhận biết
Cách nhanh nhất để đoán nguồn ẩm là nhìn vị trí, hình dạng vết và thời điểm nó xuất hiện. Có thể nhiều nguồn cùng lúc, nhưng thường có một nguồn chính.
| Nguồn ẩm | Vị trí hay gặp | Dấu hiệu đặc trưng |
|---|---|---|
| Ngưng tụ hơi nước | Mặt tường lạnh, góc phòng ít gió, sau tủ, trần nhà tắm | Mốc lấm tấm đều, xuất hiện theo đợt trời nồm hoặc khi phòng kín đông người; tường khô lại khi trời hanh |
| Ẩm từ nền lên | Chân tường tầng trệt, cao dần từ sàn lên | Vệt ẩm có mép trên khá đều, viền muối trắng, vữa bở, sơn phồng; ẩm quanh năm, nặng hơn mùa mưa |
| Thấm ngang do mưa | Tường hướng hứng mưa, quanh khung cửa sổ, chỗ tiếp giáp mái | Loang xuất hiện sau mưa to có gió, khô dần sau vài ngày nắng |
| Rò ống nước | Dọc đường ống âm tường, sau nhà vệ sinh, dưới bồn rửa | Ẩm không theo mưa nắng, có khi đồng hồ nước vẫn quay khi khoá hết vòi |
Ghi lại vết ẩm vào hai thời điểm khác nhau (sau mưa và sau vài ngày nắng) thường đủ để loại bớt nguồn. Kiểm rò ống bằng cách khoá hết vòi trong nhà rồi xem đồng hồ nước có nhích không.
Phép thử miếng nilon: ẩm từ trong phòng hay từ trong tường
Một phép thử đơn giản mà thợ hay dùng: cắt miếng nilon trong cỡ hai bàn tay, dán kín bốn cạnh bằng băng dính lên chỗ tường ẩm, để một đến hai ngày. Nếu nước đọng ở mặt ngoài miếng nilon (mặt hướng vào phòng), hơi ẩm đang từ không khí trong phòng ngưng lại trên tường, tức là vấn đề thông gió và nhiệt độ. Nếu nước đọng ở mặt trong (sát tường), ẩm đang đi ra từ trong tường, tức là nước thấm từ nền, từ ngoài trời hoặc từ ống.
Phép thử không thay được thợ có kinh nghiệm nhưng giúp chủ nhà tránh hai sai lầm phổ biến. Thứ nhất là chi tiền chống thấm cho một bức tường thật ra chỉ bị ngưng tụ, trong khi cần mở thêm ô thoáng và kéo tủ ra. Thứ hai là mua thêm máy hút ẩm, quạt cho một bức tường đang hút nước từ nền, trong khi nước vẫn đi lên mỗi ngày.
Nên thử vào thời điểm vết ẩm đang rõ. Với nhà nhiều phòng, thử ở hai, ba chỗ khác nhau, vì mỗi bức tường có thể có nguồn ẩm riêng: tường nhà vệ sinh thường dính ống, tường hướng mưa dính thấm ngang, còn góc phòng ngủ phía bắc thường chỉ ngưng tụ.
Xử lý từng nguồn ẩm: hướng đi đúng
Ngưng tụ: tăng thông gió (ô thoáng cao, quạt hút nhà tắm, mở cửa khi trời khô), không phơi quần áo trong phòng kín, kéo tủ cách tường, không dồn đồ sát góc. Ngày nồm thì đóng cửa thay vì mở. Không cần đục hay chống thấm.
Ẩm từ nền: đây là lỗi ngay từ khi xây, thường do thiếu lớp ngăn ẩm ở chân tường hoặc nền nhà thấp hơn sân. Cách xử lý phải do thợ có kinh nghiệm hoặc đơn vị chống thấm khảo sát: có thể là cắt lớp ngăn ẩm, bơm vật liệu chống thấm vào chân tường, đục bỏ vữa cũ và trát lại bằng vữa chịu ẩm, hạ hoặc làm rãnh thoát nước sát chân tường ngoài. Hỏi thợ phương án nào, làm tới độ cao nào và bảo hành ra sao.
Thấm ngang do mưa: tìm điểm vào trước: khe giữa khung cửa và tường, vết nứt ở mặt ngoài, chỗ máng tràn, mép mái ngắn không che tường. Nhiều khi chỉ cần trám khe, sửa máng, làm thêm mái hắt trên cửa sổ là tường trong nhà khô.
Rò ống: phải mở tường tìm và thay đoạn ống. Không nên chỉ trát lại hay sơn đè; nước vẫn rò tiếp và có thể ngấm sang phòng bên.
Thứ tự đúng: chặn nguồn nước, để tường khô trong một thời gian đủ dài (thường là nhiều tuần, tùy độ dày tường và thời tiết), rồi mới trát, bả, sơn. Sơn ngay trên tường còn ướt là lý do lớp sơn mới phồng rộp sau một mùa.
Lau mốc trên tường sao cho an toàn
Mốc mọc trên tường sơn có thể lau được khi diện tích còn nhỏ. Trước khi lau, đeo khẩu trang, găng tay cao su và mở cửa cho thoáng; người có bệnh hen, bệnh phổi, người già yếu và trẻ nhỏ nên ra khỏi phòng. Không chải khô hay quét mạnh vì bào tử mốc bay khắp phòng. Làm ẩm nhẹ bề mặt rồi lau bằng khăn, khăn dùng xong cho vào túi buộc kín.
Nhiều nhà dùng nước tẩy có gốc clo pha loãng để lau mốc. Cách này làm sạch vết trên bề mặt cứng, nhưng cần nhớ ba điều an toàn: không bao giờ trộn nước tẩy clo với chất tẩy có gốc a-xít hoặc a-mô-ni-ắc vì sinh khí độc; pha theo hướng dẫn in trên bao bì; và cất chai ngoài tầm tay trẻ nhỏ. Trên vữa bở, gỗ, thạch cao, mốc đã ăn sâu, lau chỉ là tạm thời, cần thay phần vật liệu đó.
Nếu mốc lan rộng hơn khoảng một, hai mét vuông, mọc lại nhanh sau khi lau, hoặc trong nhà có người bị dị ứng, khó thở kéo dài, nên coi đây là việc của thợ: phải tìm nguồn ẩm, bóc lớp vật liệu bị mốc và làm lại. Lau đi lau lại một mảng mốc lớn trong phòng ngủ chỉ khiến người trong nhà hít thêm bào tử.
Những nơi trong nhà ở quê dễ mốc nhất
Mỗi ngôi nhà có vài điểm yếu quen thuộc. Biết trước những chỗ này để kiểm thường xuyên hơn và sắp xếp đồ cho hợp.
- Sau tủ áo, tủ thờ, tủ bếp kê sát tường: không khí không lưu thông, mặt tường lạnh, đặc biệt nếu đó là tường ngoài.
- Phòng ngủ phía khuất nắng: ít ánh sáng trực tiếp, đóng cửa cả ngày khi người đi làm đồng.
- Nhà vệ sinh và nhà tắm không có ô thoáng: hơi nước nóng sau mỗi lần tắm ngưng trên trần và tường.
- Kho chứa lúa, ngô, nông sản sát nhà ở: nông sản chưa khô hẳn toả ẩm, cộng với bao tải dồn sát tường.
- Gian nhà cũ nền thấp hơn sân: mưa xuống nước sân dồn vào chân tường, nền luôn mát lạnh.
- Gác lửng, trần dưới mái tôn: nóng ban ngày, lạnh ban đêm, hơi nước ngưng dưới mặt tôn rồi nhỏ xuống trần.
Với những chỗ này, giải pháp rẻ nhất thường là thay đổi cách sắp xếp và thói quen: kê đồ cách tường, mở cửa đúng lúc, phơi nông sản thật khô trước khi cất, làm rãnh thoát nước sân. Đầu tư vào chống thấm chỉ hiệu quả khi đã chắc nước đến từ tường.
Câu nên hỏi thợ khi thuê xử lý thấm, mốc
Thị trường chống thấm có nhiều cách làm khác nhau; một số thợ quen đề xuất ngay giải pháp đắt và rộng. Trước khi đồng ý, chủ nhà nên hỏi lần lượt:
- Anh xác định nước đến từ đâu, căn cứ vào dấu hiệu gì? Có làm thử để kiểm không?
- Phương án xử lý tận gốc là gì, phương án tạm là gì, khác nhau thế nào về độ bền?
- Phải đục bỏ phần nào, làm tới độ cao hay diện tích bao nhiêu, vì sao chọn phạm vi đó?
- Sau khi xử lý cần chờ tường khô bao lâu mới trát, sơn? Ai chịu trách nhiệm phần chờ khô?
- Bảo hành bao lâu, điều kiện bảo hành là gì, nếu thấm lại thì xử lý ra sao? Ghi vào giấy.
- Có hoá chất nào cần người nhà tránh xa trong thời gian thi công không, trẻ nhỏ, vật nuôi có cần ra khỏi khu vực không?
Thợ trả lời rõ được các câu trên thường là thợ hiểu việc. Thợ chỉ nói "cứ sơn chống thấm là hết" mà không hỏi gì về vết ẩm thì nên mời thêm người khác xem trước khi quyết.
Phòng ẩm từ đầu khi xây hoặc sửa lớn
Nếu đang chuẩn bị xây mới hoặc sửa lớn, đây là lúc rẻ nhất để chặn ẩm cho cả đời nhà. Ba điểm chủ nhà nên hỏi người thiết kế và thợ: nền nhà cao hơn sân và mặt đường bao nhiêu, đặc biệt ở vùng trũng hay vùng ngập; chân tường có lớp ngăn ẩm không; và mái, hiên có đưa ra đủ xa để che tường hướng hứng mưa không.
Bên cạnh đó là thông gió: mỗi phòng nên có đường gió vào và ra, nhà vệ sinh có ô thoáng hoặc quạt hút ra ngoài trời, gác mái có lỗ thoáng. Nhà ở miền Bắc nên tính tới việc có thể đóng kín khi nồm và mở thoáng khi khô; nhà ở Nam Bộ và Tây Nguyên cần thoáng gần như quanh năm và nền cao hơn mức nước thường gặp khi mưa lớn.
Những quyết định này thuộc về thiết kế và cần người có chuyên môn tư vấn theo địa hình, loại đất của từng khu đất. Chủ nhà không cần biết vật liệu nào, chỉ cần biết hỏi: ở chỗ đất này, nước có thể vào nhà theo những đường nào, và bản vẽ đã chặn từng đường đó ra sao.
Giữ đồ đạc, giấy tờ, quần áo qua mùa ẩm
Trong lúc chờ xử lý tường, đồ đạc vẫn phải sống qua mùa ẩm. Quần áo cất tủ nên thật khô trước khi gấp; tủ áo kê cách tường một khoảng bằng bàn tay, chân tủ kê cao khỏi nền, cửa tủ thỉnh thoảng mở cho thoáng vào ngày khô. Chăn bông, đệm mùa đông cuộn kín trong túi khi đã phơi kỹ, không cất khi còn hơi ấm hơi ẩm của người nằm.
Giấy tờ quan trọng như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, sổ hộ khẩu cũ, giấy khai sinh, ảnh gia đình nên để trong hộp nhựa có nắp kín, đặt ở chỗ cao, khô nhất trong nhà, không để trong ngăn kéo sát tường ẩm. Có thể chụp ảnh hoặc quét bản sao lưu trên điện thoại để phòng trường hợp bản gốc bị mốc hay ướt.
Đồ gỗ như tủ thờ, sập, phản, bàn ghế gỗ lâu năm không nên lau bằng khăn ướt sũng trong mùa nồm; dùng khăn vắt thật khô, để mặt gỗ thoáng. Đồ điện tử, đồ điện như quạt, nồi cơm, đầu thu cất trong tủ kín lâu ngày dễ bị ẩm mạch; đầu mùa khô nên lấy ra, để chỗ thoáng vài ngày trước khi cắm điện dùng lại.
Câu hỏi thường gặp
Sơn chống thấm bên trong nhà có hết ẩm không?
Thường là không, nếu nước đang thấm từ ngoài vào hoặc từ nền lên. Lớp sơn bên trong chỉ chặn hơi nước đi ra mặt phòng, nước vẫn tích trong tường và tìm đường khác, có khi đẩy phồng lớp sơn sau một mùa. Sơn chống thấm phát huy tác dụng khi được dùng đúng chỗ nước đi vào, thường là mặt ngoài.
Nhà mới xây đã thấy mốc chân tường có phải do thợ làm ẩu không?
Chưa chắc. Tường mới xây chứa nhiều nước từ vữa và cần thời gian khô, nhất là nếu xây trong mùa mưa và sơn sớm. Theo dõi một mùa khô: nếu vết ẩm giảm dần thì là nước thi công. Nếu vẫn ẩm lên đều từ chân, có viền muối, nên báo thợ trong thời gian bảo hành để kiểm lớp ngăn ẩm.
Mốc trên tường có hại cho sức khoẻ không?
Nấm mốc trong nhà có thể gây hắt hơi, ngứa mắt, ho và làm nặng thêm bệnh hen, nhất là ở trẻ nhỏ, người già và người có bệnh hô hấp. Không cần hoảng với vài chấm mốc nhỏ, nhưng không nên để mốc lan rộng trong phòng ngủ. Người trong nhà có triệu chứng kéo dài nên đi khám.
Rắc vôi bột hay đặt túi hút ẩm có giúp được không?
Túi hút ẩm, gói vôi đặt trong tủ giúp giảm ẩm cục bộ cho quần áo, giấy tờ trong không gian kín và nhỏ. Chúng không làm khô được một bức tường đang thấm nước. Dùng như biện pháp phụ trong mùa nồm, còn tường thì vẫn phải xử lý nguồn ẩm.
Có nên ốp gạch chân tường để che vết ẩm không?
Ốp gạch che được vết bẩn và dễ lau, nhưng nếu tường đang ẩm từ nền, hơi nước bị chặn ở mặt ngoài sẽ dâng cao hơn phía trên lớp ốp, và vữa phía sau gạch có thể bở dần. Nên xử lý ẩm trước, để khô, rồi mới ốp nếu vẫn muốn.
Bao lâu sau khi xử lý thấm mới nên sơn lại?
Tùy độ dày tường, loại vật liệu và thời tiết, nhưng thường cần nhiều tuần, có khi vài tháng đối với tường gạch dày đã ngậm nước lâu năm. Cách thực tế là theo dõi bề mặt qua vài đợt mưa nắng; khi màu tường đều, không còn loang và sờ không thấy mát lạnh bất thường thì mới bả, sơn.