Nhà vệ sinh ở quê bây giờ nên đặt trong nhà hoặc nối với nhà bằng lối có mái, với ba điều kiện: chống thấm kỹ sàn và chân tường, có cửa sổ hoặc ô thoáng ra ngoài trời, và sàn dốc đúng về phễu thu, lát gạch nhám chống trơn. Làm được ba điều này thì nhà vệ sinh trong nhà không thấm, không hôi, không trơn ngã, và người già không phải đi ra sân ban đêm.
Nhiều người lớn tuổi ở quê vẫn ngại nhà vệ sinh trong nhà vì từng thấy những nhà làm hỏng: tường phòng bên ẩm mốc, mùi lan khắp nhà. Đó là lỗi làm chứ không phải lỗi vị trí. Bài này đi qua từng phần chủ nhà cần quyết và cần kiểm, từ chọn chỗ tới nghiệm thu, để nhà vệ sinh trong nhà dùng được nhiều năm.
Trong nhà hay ngoài nhà: cân nhắc theo nếp sống của gia đình
Nhà vệ sinh tách xa nhà là cách làm của thời nhà tiêu khô, khi mùi và ruồi buộc phải đẩy ra cuối vườn. Với bồn cầu xả nước, bể tự hoại kín và ống thông hơi đúng cách, lý do đó không còn. Đổi lại, nhà vệ sinh ở xa bất tiện và nguy hiểm cho người già đi đêm, trẻ nhỏ, người ốm, nhất là những đêm mưa rét miền Bắc hay đêm lạnh trên vùng đồi.
Phương án dung hoà mà nhiều nhà ở quê chọn: một nhà vệ sinh trong nhà, gần phòng ông bà, và một nhà vệ sinh kèm chỗ tắm rửa ở phía sau, gần bếp, cửa ra vườn, dùng khi đi làm đồng về, chân tay lấm bùn. Khu phía sau này có thể đơn giản, nền gạch thô, có vòi nước rửa chân ngoài cửa.
Một cân nhắc nữa là nước. Nhà dùng giếng khoan có máy bơm thì nhà vệ sinh trong nhà phụ thuộc vào điện; vùng hay mất điện nên có bồn chứa trên cao đủ dùng một hai ngày, hoặc giữ thêm một nhà vệ sinh phụ có thể dội bằng gáo khi cần.
Nếu đặt trong nhà, tránh đặt nhà vệ sinh ở giữa nhà không có tường nào giáp trời, vì sẽ không có cửa sổ thông gió. Cũng tránh đặt sát tường gian thờ hay phòng khách theo cách cửa nhà vệ sinh mở thẳng ra chỗ ngồi tiếp khách; đây đơn giản là chuyện lịch sự và kín đáo trong sinh hoạt.
Chống thấm nhà vệ sinh: trình tự chủ nhà nên kiểm
Thấm từ nhà vệ sinh là lỗi tốn kém nhất, vì muốn sửa phải đập gạch. Trình tự làm đúng thường như sau, và mỗi bước nên được chụp ảnh:
- Làm sạch, làm phẳng mặt sàn và chân tường; xử lý kỹ chỗ ống xuyên sàn bằng vật liệu trám chuyên dùng, đây là chỗ rò nhiều nhất.
- Quét hoặc trải lớp chống thấm lên toàn sàn và kéo lên chân tường một đoạn; riêng tường khu tắm vòi sen thì nên kéo cao hơn nữa.
- Ngâm nước thử: bịt phễu thu, đổ nước ngập sàn một lớp, để qua một đến hai ngày, xem trần phòng dưới, chân tường phòng bên có ẩm không.
- Đạt rồi mới cán lớp vữa tạo dốc, rồi mới lát gạch. Khi cán vữa, cẩn thận để không làm thủng lớp chống thấm.
- Sau khi lát xong, có thể ngâm nước thử lần nữa trước khi lắp thiết bị.
Câu nên hỏi thợ: "Lớp chống thấm kéo lên tường bao cao? Chỗ ống xuyên sàn xử lý bằng gì? Bao giờ ngâm nước thử?" Thợ có nghề trả lời được ngay. Nếu thợ định lát gạch luôn mà không ngâm thử, nên yêu cầu dừng lại.
Nhà vệ sinh tầng hai nằm trên phòng ngủ tầng một là trường hợp phải kỹ nhất. Kết cấu sàn, vị trí dầm và ống xuyên sàn nên được người có chứng chỉ thiết kế tính từ đầu.
Độ dốc sàn và phễu thu: vì sao sàn hay đọng nước
Sàn nhà vệ sinh phải dốc nhẹ về phễu thu, đủ để nước tự chảy mà người đi không cảm thấy nghiêng. Lỗi hay gặp là thợ lát gạch phẳng như sàn phòng ngủ, hoặc dốc ngược về phía cửa nên nước tràn ra ngoài. Cách kiểm đơn giản trước khi nghiệm thu: đổ một xô nước ra sàn, xem nước chảy hết về phễu hay đọng lại thành vũng ở góc.
Nguyên nhân sâu xa của sàn đọng nước thường là thợ không đánh dấu cốt sàn trước khi cán vữa. Thợ có nghề sẽ búng dây mực trên tường để biết sàn cao ở cửa, thấp dần về phễu, rồi mới cán. Chủ nhà chỉ cần hỏi: mốc cao thấp của sàn đã đánh dấu ở đâu, và nhìn thấy vạch đó trên tường trước khi thợ lát.
Phễu thu nên đặt ở khu tắm, xa cửa, và nên có một phễu thứ hai gần chỗ máy giặt hoặc chậu rửa nếu nhà vệ sinh rộng. Phễu phải có bẫy nước để chặn mùi từ đường ống bốc lên; nhà ít dùng nhà vệ sinh phụ, nước trong bẫy bay hơi hết thì mùi lại lên, chỉ cần đổ một gáo nước định kỳ.
Ngưỡng cửa nhà vệ sinh nên thấp hơn sàn phòng bên ngoài một chút hoặc có gờ nhỏ để nước không tràn ra. Nhưng với nhà có người già, người dùng xe lăn hay khung tập đi, gờ cao dễ vấp. Cách hợp lý là sàn nhà vệ sinh thấp hơn vừa phải, có rãnh thu nước chắn ngang ở cửa, không làm bậc cao.
Thông gió và ánh sáng: chống mùi, chống mốc
Nhà vệ sinh cần một cửa sổ hoặc ô thoáng mở ra ngoài trời, đặt cao để giữ kín đáo. Khí ẩm sau khi tắm, mùi và hơi nước cần lối thoát; thiếu lối này thì tường, trần nhanh mốc đen, cánh cửa gỗ trương nở, đồ sắt gỉ. Miền Bắc mùa nồm ẩm và vùng đồi mưa dài ngày càng cần thông gió hơn.
Nếu nhà vệ sinh buộc phải nằm ở chỗ không giáp trời, cần quạt hút có đường ống dẫn ra ngoài, không thổi vào trần hay gian bên cạnh. Quạt hút nên đấu chung với công tắc đèn hoặc để chạy thêm một lúc sau khi tắt đèn. Ánh sáng tự nhiên qua ô kính mờ trên cao giúp nhà vệ sinh khô và sáng ban ngày, đỡ phải bật đèn.
Trần nhà vệ sinh dưới mái tôn là chỗ hay đọng sương: hơi nước nóng bốc lên gặp mặt tôn lạnh ban đêm, ngưng thành giọt rơi xuống như dột. Có lớp trần ngăn và lớp cách nhiệt dưới mái, cộng với ô thoáng đặt sát trần, sẽ giảm hẳn hiện tượng này. Trần nên dùng vật liệu chịu ẩm, không dùng tấm dễ mục khi ngấm nước.
Ở vùng có gió mùa đông lạnh, ô thoáng nên có cánh đóng được để mùa rét không bị gió lùa lúc tắm. Vùng ven biển, gió có muối, nên chọn khung cửa, bản lề, lưới chắn côn trùng bằng vật liệu ít gỉ.
Chống trơn và những chi tiết cho người già, trẻ nhỏ
Gạch nền nhám. Gạch bóng đẹp nhưng trơn khi ướt và khi dính xà phòng. Nền nhà vệ sinh nên dùng gạch có bề mặt nhám, chống trơn; cầm một viên gạch, nhỏ nước xà phòng lên rồi miết thử bằng ngón tay là cảm được.
Tách khu khô và khu ướt. Khu tắm có vách kính, rèm hay chỉ một gờ thấp để nước không bắn sang chỗ bồn cầu và bồn rửa. Sàn khu khô ít trơn hơn, người già đi vào đi tiểu đêm đỡ ngã.
Tay vịn. Một tay vịn cạnh bồn cầu và một trong khu tắm, khoan vào tường đặc, không phải vách nhẹ. Lúc xây nên đánh dấu chỗ khoan để tránh đường ống.
Cửa mở ra ngoài hoặc cửa trượt. Nếu người bên trong ngã chắn sau cửa mở vào, người bên ngoài không đẩy cửa vào cứu được. Khoá cửa nhà vệ sinh nên là loại mở được từ bên ngoài khi cần.
Đèn và ổ điện. Đèn đủ sáng, công tắc đặt ngoài cửa hoặc cao ngoài vùng nước bắn; ổ cắm cho máy sấy tóc, máy giặt đặt xa vòi sen và có nắp che. Mạch nhà vệ sinh phải đi qua cầu dao chống giật.
Ghế tắm và kệ đồ ngang tầm tay. Người già tắm ngồi an toàn hơn đứng. Kệ để xà phòng, khăn đặt ngang tầm tay để không phải cúi hay với cao.
Nước cấp, nước nóng và thiết bị: chọn sao cho dễ sửa
Đường ống cấp vào nhà vệ sinh nên có một van khoá riêng đặt ở chỗ dễ với tới, để khi vòi hay bồn cầu hỏng thì khoá riêng khu này, không phải cắt nước cả nhà. Mỗi bồn cầu, mỗi chậu rửa nên có van nhỏ ngay dưới chân. Đây là chi tiết rẻ mà rất được việc khi người già ở nhà một mình gặp vòi rò lúc nửa đêm.
Bình nóng lạnh nên treo ở chỗ có tường chắc, cao ngoài vùng nước bắn, có van an toàn và đường xả, dây điện riêng có cầu dao chống giật và dây nối đất. Đặt bình ở chỗ sau này tháo ra thay được mà không phải gỡ trần hay đập tường. Nhà nước giếng nhiều cặn, sắt thì nên có lõi lọc thô ở đầu đường ống để thiết bị vệ sinh, vòi sen không nhanh tắc.
Thiết bị vệ sinh ở quê nên chọn loại đơn giản, phổ biến, dễ tìm linh kiện thay ở chợ hay tiệm điện nước gần nhà. Bồn cầu kiểu phức tạp, linh kiện phải đặt mua xa, khi hỏng một cái gioăng là cả nhà phải dùng nhà vệ sinh phụ cả tuần. Vùng nước cứng, nhiều vôi, vòi và sen nhanh đóng cặn trắng; chọn loại tháo vệ sinh được bằng tay.
Khu tắm rửa phụ cho nhà làm nông
Nhà làm nông, làm rẫy thường cần một chỗ rửa trước khi vào nhà: rửa chân tay, rửa ủng, giặt đồ lấm bùn, tắm tạm sau buổi phun thuốc hay cắt cỏ. Chỗ này đặt ở lối vào từ vườn, gần bếp phụ, có vòi nước, nền xi măng có rãnh thoát và mái che. Có khu này thì đất cát, bùn và hoá chất nông nghiệp không theo người vào nhà vệ sinh chính và phòng ở.
Quần áo dính thuốc bảo vệ thực vật nên giặt riêng ở chỗ này, nước giặt không đổ xuống ao cá hay gần giếng. Chỗ để ủng, nón, bình phun nên có giá treo riêng, cao khỏi tầm tay trẻ nhỏ.
Nền khu này nên láng xi măng có vạch nhám hoặc lát gạch thô, dốc về một rãnh có lưới chắn để giữ lại đất cát, lá cây trước khi nước chảy vào hố ga. Rãnh nên mở được nắp để định kỳ xúc bùn. Có một vòi nước đặt thấp để rửa chân và một vòi cao để xả người là đủ dùng.
Câu hỏi thường gặp
Nhà vệ sinh trong nhà có làm nhà bị hôi không?
Không, nếu bể tự hoại có ống thông hơi, phễu thu có bẫy nước, nhà vệ sinh có cửa sổ hoặc quạt hút ra ngoài trời. Mùi trong nhà vệ sinh mới thường do thiếu một trong các thứ này, hoặc do bồn cầu lắp không kín chân. Sửa đúng chỗ là hết mùi.
Có cần chống thấm tường nhà vệ sinh lên tới trần không?
Không bắt buộc toàn bộ, nhưng sàn, chân tường và tường khu tắm vòi sen là phần cần kỹ nhất. Tường ốp gạch cao phía trên ít bị nước tạt trực tiếp. Tường giáp phòng ngủ hoặc giáp tủ âm thì nên làm kỹ hơn, vì ẩm lan sang là mốc đồ.
Lát gạch rồi mới thấy thấm thì có sửa được không?
Sửa được nhưng tốn: thường phải tháo gạch vùng thấm, làm lại chống thấm rồi lát lại. Có các loại vật liệu quét lên mạch gạch giúp giảm thấm nhẹ, nhưng không thay được lớp chống thấm dưới gạch. Nên tìm đúng chỗ rò, thường quanh ống xuyên sàn và chân bồn cầu.
Nhà vệ sinh nhỏ có nên làm vách kính tắm không?
Không bắt buộc. Với nhà vệ sinh nhỏ ở quê, một rèm chống nước và một gờ thấp hoặc rãnh thu nước ngang đã đủ tách khu ướt. Vách kính cần lắp chắc và dùng kính an toàn. Quan trọng hơn là sàn dốc đúng và nền chống trơn.
Có nên đặt máy giặt trong nhà vệ sinh không?
Đặt được nếu có phễu thu riêng gần máy, ổ cắm có nắp che đặt cao, nằm trong mạch có cầu dao chống giật, và máy được nối đất. Nhà rộng đất thì đặt máy giặt ở hiên sau có mái che gần sân phơi sẽ tiện hơn và nhà vệ sinh đỡ ẩm.