Chống thấm mái bằng và sàn nhà vệ sinh thành công nhờ bốn việc làm theo đúng thứ tự: tạo độ dốc để nước chảy đi, xử lý kỹ các điểm yếu như cổ ống, góc tường, mạch ngừng, phủ lớp chống thấm liên tục lên cả mặt sàn lẫn chân tường, rồi ngâm nước thử trước khi lát gạch. Vật liệu tốt đến đâu cũng không cứu được một mặt sàn đọng nước hay một cổ ống trát vội.
Bài này giúp chủ nhà hiểu nước đi theo đường nào, các lớp nên có, cách kiểm từng bước và cách tìm nguồn khi trần nhà đã loang ố. Tên vật liệu và hãng cụ thể không nằm trong bài; phần chọn loại vật liệu nên hỏi thợ chống thấm có kinh nghiệm và làm theo hướng dẫn của nơi sản xuất.
Nước thấm qua sàn bê tông theo đường nào
Tấm sàn bê tông nhìn đặc nhưng luôn có những lỗ rỗng và vết nứt rất nhỏ do co ngót khi khô, do nhiệt độ nóng lạnh ngày đêm, do sàn võng nhẹ khi chịu tải. Nếu nước chỉ chảy qua rồi đi, những khe này không đáng kể. Nước đọng lâu thì nó có thời gian để thấm dần xuống.
Điểm yếu nhất thường không nằm giữa sàn mà ở các chỗ giao: cổ ống thoát nước xuyên sàn, chân tường lan can và chân tường nhà vệ sinh, mạch ngừng giữa hai lần đổ bê tông, chỗ chân bồn nước, chân cột đèn hay giá phơi bắt vít xuyên mặt mái. Ở những chỗ này hai vật liệu khác nhau gặp nhau, co giãn khác nhau, nên khe hở luôn mở ra theo thời gian.
Nước còn đi đường vòng. Nước thấm ở một góc mái có thể chạy theo mặt bê tông dưới lớp gạch lát, xuống tới chỗ khác mới lộ ra vết loang trên trần. Vì vậy vết ố trên trần nhiều khi không nằm ngay dưới chỗ thấm, và vá đúng chỗ thấy vết ố thường không hết.
Ở nhà vệ sinh, nước không chỉ có trên sàn. Tường quanh vòi sen bị nước bắn vào hằng ngày, chân tường ngấm theo mao dẫn, và đường ống âm tường nếu rò rỉ sẽ làm ẩm tường phòng bên cạnh. Chống thấm nhà vệ sinh phải tính cả sàn lẫn tường, không chỉ trát một lớp dưới gạch sàn.
Độ dốc và thoát nước đi trước, vật liệu chống thấm đi sau
Nguyên tắc đầu tiên là nước không được đứng lại. Mái bằng cần một độ dốc nhẹ về phía các lỗ thu nước, sàn nhà vệ sinh cần dốc về phễu thu. Độ dốc này thường được tạo bằng lớp vữa trên mặt bê tông, và thợ phải căng dây, đánh mốc cao độ để làm đúng, không làm theo cảm giác.
Cách kiểm đơn giản là đổ một xô nước lên mặt sàn sau khi tạo dốc: nước phải chảy hết về lỗ thu, không đọng vũng nào lớn hơn lòng bàn tay. Chỗ nào còn đọng thì phải sửa ngay lúc này, khi chưa phủ lớp chống thấm và chưa lát gạch.
Số lượng và cỡ lỗ thu nước phải đủ cho trận mưa lớn nhất của vùng. Mái rộng chỉ có một lỗ thu nhỏ ở góc thì khi mưa to nước dâng cao, tràn lên chân tường, vượt qua phần chống thấm. Nên có lỗ thu ở nhiều vị trí, có lưới chắn rác, và một lỗ tràn dự phòng ở thành tường mái.
Ở nhà vệ sinh, phễu thu sàn đặt ở chỗ thấp nhất, xa cửa, và cao độ sàn nhà vệ sinh nên thấp hơn sàn phòng bên ngoài một chút hoặc có gờ chắn để nước không tràn ra. Rất nhiều ca nước chảy ra hành lang, ngấm vào chân tường phòng ngủ chỉ vì sàn vệ sinh bằng hoặc cao hơn sàn ngoài.
Thứ tự các lớp ở mái bằng và sân thượng
Mỗi loại vật liệu có hướng dẫn riêng, nhưng trình tự chung của một mái bằng được chống thấm cẩn thận thường như sau:
- Bảo dưỡng tấm bê tông đủ thời gian theo hướng dẫn của kỹ sư, để mặt sàn co ngót phần lớn trước khi phủ.
- Vệ sinh mặt sàn: cạo vữa thừa, bụi, dầu mỡ; đục bỏ phần bê tông xốp, rỗ và trám lại.
- Xử lý điểm yếu trước: trám kín quanh cổ ống bằng vật liệu phù hợp, làm bo góc chỗ sàn giao tường cho tròn thay vì vuông sắc, gia cố thêm lưới ở các góc và mạch ngừng.
- Tạo lớp vữa dốc về lỗ thu, kiểm bằng nước như đã nói ở trên.
- Phủ lớp chống thấm liên tục trên toàn mặt sàn và kéo lên chân tường lan can một đoạn đủ cao, thường làm hai lớp quét theo hai hướng vuông góc nhau.
- Ngâm nước thử trước khi làm lớp bảo vệ.
- Làm lớp bảo vệ: vữa, gạch lát, gạch chống nóng hoặc mái lợp phía trên, để lớp chống thấm không bị nắng phá và không bị đi lại làm rách.
Làm việc trên mái bằng chưa có lan can, thợ và chủ nhà đều có nguy cơ ngã. Cần lan can tạm hoặc dây an toàn ở mép mái, không làm việc khi mặt sàn trơn ướt, và giữ trẻ nhỏ tránh xa khu vực này.
Nhà vệ sinh: chống thấm cả sàn lẫn chân tường
Sàn nhà vệ sinh ướt mỗi ngày, nên lớp chống thấm ở đây làm việc liên tục chứ không chỉ khi mưa. Lớp chống thấm phải phủ toàn bộ mặt sàn và kéo lên chân tường một đoạn, riêng khu vực tắm vòi sen thì kéo lên cao hơn nhiều vì nước bắn trực tiếp vào tường.
Cổ ống là điểm hỏng phổ biến nhất. Ống thoát sàn, ống thoát bồn cầu, ống thoát lavabo đều xuyên qua tấm sàn. Chỗ quanh ống phải được đổ bù kín, đầm chặt, không để hở rồi lấp vữa bừa. Nhiều thợ dùng phễu thu có bích hoặc gioăng chống thấm để lớp chống thấm bám liền với thân phễu.
Đường ống cấp nước âm tường, âm sàn nên được thử áp lực trước khi trát và lát gạch. Ống rò một giọt mỗi phút cũng đủ làm ẩm cả mảng tường sau vài tháng. Chỗ nối, chỗ đổi hướng, chỗ ống chui qua tường là nơi hay rò nhất.
Với nhà vệ sinh ở tầng trên, nằm ngay trên phòng ngủ hay bếp, chống thấm phải làm kỹ gấp đôi, vì một vết thấm ở đây làm hỏng trần phòng bên dưới và rất khó sửa khi đã lát gạch. Một số gia đình chọn đặt nhà vệ sinh tầng trên chồng lên nhà vệ sinh tầng dưới để nếu có thấm cũng ít thiệt hại hơn.
Ngâm nước thử: bước không được bỏ qua
Ngâm nước thử là cách duy nhất biết chắc lớp chống thấm có kín không trước khi nó bị che bởi gạch lát. Cách làm phổ biến là bịt các lỗ thu nước, xây gờ tạm ở cửa nếu cần, rồi đổ nước lên mặt sàn ngập một lớp vài phân, để trong một đến hai ngày, theo dõi mặt dưới sàn và chân tường phía ngoài.
Trong thời gian ngâm, nên đánh dấu mực nước ban đầu. Mực nước hạ nhiều hơn mức bay hơi thông thường là dấu hiệu nước đang thấm đi đâu đó. Đi xuống tầng dưới, soi đèn vào trần, nhất là quanh vị trí cổ ống và góc tường, xem có vết ẩm, giọt nước hay không.
Nếu có thấm, tháo nước, để khô, tìm chỗ hỏng và sửa, rồi ngâm thử lại. Đừng chấp nhận lời hứa "lát gạch xong là hết" hay "keo dán gạch cũng chống thấm". Sau khi đã lát gạch, sửa thấm thường phải đục bỏ một phần hoặc toàn bộ sàn.
Chủ nhà ở xa có thể yêu cầu đội thợ chụp ảnh, quay video mặt sàn đang ngâm và trần bên dưới ở đầu và cuối thời gian thử, ghi rõ ngày giờ. Đây là bằng chứng hữu ích nếu sau này phải bàn chuyện bảo hành, và cũng là cách để người ở xa yên tâm mà không phải về tận nơi.
Dấu hiệu làm ẩu và câu nên hỏi
Những lỗi dưới đây nhìn bằng mắt hoặc hỏi một câu là phát hiện được. Phát hiện lúc thi công rẻ hơn rất nhiều so với phát hiện khi trần đã loang.
| Dấu hiệu | Vấn đề | Câu nên hỏi |
|---|---|---|
| Mặt sàn còn đọng vũng sau khi đổ nước thử | Độ dốc chưa đạt | Chỗ này sửa dốc thế nào trước khi quét chống thấm? |
| Quét chống thấm lên mặt sàn còn bụi, vữa thừa | Lớp chống thấm không bám | Mặt sàn đã vệ sinh, làm ẩm theo hướng dẫn chưa? |
| Góc sàn giao tường để vuông sắc | Lớp chống thấm dễ nứt ở góc | Góc có bo tròn và gia cố lưới không? |
| Chỉ quét mặt sàn, không kéo lên chân tường | Nước vào qua chân tường | Chống thấm kéo lên tường bao cao? |
| Cổ ống trát vữa vội | Điểm thấm phổ biến nhất | Cổ ống xử lý bằng gì, có phễu chống thấm không? |
| Không ngâm thử, lát gạch ngay | Không biết có kín không | Ngâm thử khi nào, bao lâu, ai theo dõi? |
Nhiều loại vật liệu chống thấm có mùi, có dung môi hoặc gây kích ứng da. Khi thi công trong nhà vệ sinh kín, cần mở thông gió, đeo găng và khẩu trang theo hướng dẫn trên bao bì, không để trẻ nhỏ vào khu vực đang làm.
Trần đã loang ố: tìm nguồn trước khi sửa
Khi trần đã có vết ẩm, việc đầu tiên là xác định nước đến từ đâu: mưa, nước sinh hoạt hay ống rò. Vết ẩm chỉ xuất hiện sau mưa thì nguồn là mái hoặc tường ngoài. Vết ẩm có cả khi trời khô, rõ hơn sau giờ tắm, thì nguồn là nhà vệ sinh tầng trên. Vết ẩm luôn ướt, không đổi theo thời tiết hay giờ dùng nước thì nhiều khả năng là ống cấp nước rò.
Với nghi ngờ ống rò, khoá hết vòi trong nhà và xem đồng hồ nước có còn chạy không. Đồng hồ vẫn quay khi không ai dùng nước là có rò. Với nghi ngờ nhà vệ sinh, thử ngâm riêng từng phần: chỉ xả nước ở phễu thu sàn, chỉ dùng vòi sen, để khoanh vùng.
Sau khi tìm được nguồn, sửa chỗ hỏng ở phía có nước, không chỉ sơn lại trần bên dưới. Sơn chống thấm quét ở mặt dưới trần chỉ che vết, nước vẫn nằm trong bê tông và tiếp tục làm gỉ thép sàn. Thép gỉ lâu ngày nở ra làm bong lớp bê tông đáy sàn, lúc ấy cần kỹ sư đánh giá.
Có những trường hợp phải đục bỏ gạch lát để làm lại chống thấm. Nếu chỉ đục một phần, chỗ nối giữa lớp chống thấm mới và cũ phải chồng mép đủ rộng và xử lý cẩn thận, nếu không nước sẽ tìm đúng chỗ nối ấy.
Câu hỏi thường gặp
Mái bằng mới đổ có cần chống thấm ngay không?
Nên chờ bê tông được bảo dưỡng đủ thời gian theo hướng dẫn của kỹ sư rồi mới làm chống thấm, để phần lớn co ngót đã xảy ra. Trong thời gian chờ vẫn phải giữ ẩm và che mặt sàn. Không nên để mái trần qua nhiều tháng mưa nắng mà không làm lớp chống thấm.
Lát gạch có thay được lớp chống thấm không?
Không. Mạch gạch và gạch đều cho nước đi qua theo thời gian, keo dán gạch thông thường cũng không phải lớp chống thấm. Gạch lát là lớp bảo vệ cho lớp chống thấm bên dưới, không phải thứ thay thế nó.
Ngâm nước thử bao lâu là đủ?
Thường một đến hai ngày tuỳ thợ và loại vật liệu. Điều quan trọng hơn thời gian là có người theo dõi mặt dưới sàn và chân tường trong suốt thời gian ngâm, đánh dấu mực nước và chụp ảnh lại trước khi tháo nước.
Sân thượng đã lát gạch bị thấm có phải đục hết không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Nếu xác định được nguồn thấm ở cổ ống, chân tường hay một vùng nứt, có thể sửa cục bộ. Nếu thấm lan rộng, lớp chống thấm cũ đã hỏng nhiều chỗ, thì làm lại toàn bộ thường bền hơn vá nhiều lần.
Có nên tự quét chống thấm sân thượng không?
Việc quét lớp chống thấm dạng lỏng có thể tự làm nếu theo đúng hướng dẫn trên bao bì, mặt sàn sạch, khô hoặc ẩm đúng yêu cầu, và có lan can hoặc dây an toàn ở mép mái. Phần khó là xử lý cổ ống, góc và tìm nguồn thấm; nên thuê thợ có kinh nghiệm nếu thấm đã lan rộng.
Vì sao nhà vệ sinh mới làm đã thấm ra tường phòng bên cạnh?
Thường do lớp chống thấm không kéo lên chân tường đủ cao, nước từ sàn thấm ngang vào tường, hoặc do ống cấp nước âm tường rò ở mối nối. Kiểm tra đồng hồ nước khi khoá hết vòi để loại trừ rò ống trước, rồi mới xét đến lớp chống thấm.