Thời điểm xây nhà tốt nhất là mùa khô của vùng mình, tính sao cho phần móng và mái xong trước mùa mưa hoặc mùa bão, đồng thời tránh dồn việc vào sát Tết và vào vụ thu hoạch khi thợ địa phương bận. Mỗi miền có lịch mưa khác nhau, nên không có một tháng chung cho cả nước.
Chọn mùa hợp lý không chỉ để thợ làm nhanh. Bê tông, vữa, sơn đều chịu ảnh hưởng của mưa, nắng gắt, độ ẩm; móng ngập nước mưa thì phải bơm, chờ; mái chưa lợp gặp mưa thì sàn và tường bên dưới ướt nhiều ngày. Bài này đi qua đặc điểm thời tiết từng miền, các lịch khác cần tính, và những việc vẫn làm được khi lỡ rơi vào mùa mưa.
Vì sao thời tiết quan trọng với công trình
Ở nông thôn, phần lớn nhà ở riêng lẻ vẫn trộn bê tông tại chỗ hoặc dùng xe bê tông nhỏ, nên chất lượng phụ thuộc nhiều vào điều kiện ngày đổ và cách bảo dưỡng sau đó. Đây là lý do thời tiết đáng được tính kỹ hơn so với các công trình lớn có quy trình chặt.
Bê tông cần được giữ ẩm trong những ngày đầu sau khi đổ để đạt độ chắc như thiết kế. Nắng gắt, gió khô làm mặt bê tông mất nước nhanh, dễ nứt chân chim; mưa to ngay sau khi đổ thì rửa trôi lớp mặt. Vì vậy cả hai thái cực đều không tốt, và người làm phải bảo dưỡng phù hợp: tưới nước, phủ bao ướt khi nắng; che bạt khi có mưa.
Móng là phần nhạy cảm với mưa nhất. Hố móng ngập nước, đáy hố thành bùn, phải bơm và chờ khô, có khi phải vét lớp bùn trước khi làm tiếp. Ở vùng đất sét, đất mềm, mưa kéo dài còn làm thành hố sụt.
Phần hoàn thiện nhạy với độ ẩm. Sơn bả trên tường chưa khô dễ phồng rộp, bong tróc; gỗ lắp vào lúc ẩm rồi co lại khi khô, tạo khe hở. Không phải mọi việc đều cần nắng, nhưng mỗi phần việc có thời tiết hợp với nó.
Đặc điểm mùa của từng miền và thời điểm thường được chọn
Bảng dưới mô tả khái quát; từng địa phương có thể sớm, muộn hơn vài tuần, nên hỏi thêm thợ và người già trong vùng.
| Vùng | Thời tiết cần tránh | Thường chọn làm phần thô |
|---|---|---|
| Miền Bắc và trung du | Mưa nhiều khoảng tháng năm tới tháng chín; nồm ẩm cuối đông đầu xuân | Sau mùa mưa, khoảng mùa thu và đầu đông, hoàn thiện tránh đợt nồm |
| Bắc Trung Bộ | Gió Tây khô nóng giữa năm; mưa bão, lũ khoảng tháng chín tới tháng mười một | Đầu năm tới giữa năm, móng và mái xong trước mùa bão |
| Trung Trung Bộ và Nam Trung Bộ | Mưa lũ dồn vào khoảng tháng chín tới tháng mười hai | Từ đầu năm tới khoảng tháng tám |
| Tây Nguyên | Mùa mưa dài khoảng tháng năm tới tháng mười, đường đất trơn | Mùa khô từ cuối năm tới khoảng tháng tư |
| Nam Bộ | Mùa mưa khoảng tháng năm tới tháng mười một; triều cường cuối năm ở vùng trũng | Mùa khô từ khoảng tháng mười hai tới tháng tư |
Những tháng ghi trong bảng là khoảng thường gặp, không phải lịch cố định. Năm có hiện tượng thời tiết bất thường, mùa mưa có thể đến sớm hoặc kéo dài; theo dõi dự báo của cơ quan khí tượng trước những phần việc quan trọng.
Những lịch khác ngoài thời tiết
Tết Nguyên đán. Thợ nghỉ dài, nhiều nơi bán vật liệu đóng cửa; trước Tết giá công và vật liệu có xu hướng căng. Công trình khởi công sát Tết thường dừng giữa chừng, để móng hoặc khung nằm chờ.
Mùa vụ địa phương. Thợ ở quê nhiều người vẫn làm nông. Vào vụ gặt lúa, vụ hái cà phê, hái điều, họ về nhà hoặc đi làm thuê thời vụ. Đội thợ có thể thiếu người đúng lúc cần.
Lịch của gia đình. Người con ở xa về được lúc nào; có đám cưới, giỗ lớn trong nhà không; có cần nhà xong trước một mốc nào đó không. Mốc gấp nên được nói rõ với thợ ngay từ đầu, và đừng để nó buộc khởi công vào mùa xấu.
Lịch sửa đường, kéo điện của địa phương. Đường thôn đang làm thì xe vật liệu khó vào; điện lực đang thi công thì việc lắp công tơ mới có thể chậm. Hỏi UBND cấp xã về kế hoạch trong khu vực.
Thời gian chuẩn bị giấy tờ, bản vẽ. Nếu hồ sơ chưa xong, chọn mùa đẹp cũng không khởi công được. Tính ngược từ ngày muốn khởi công để biết khi nào phải bắt đầu chuẩn bị. Phần này nằm trong tay gia đình, nên là phần dễ chủ động nhất.
Miền Trung: chạy đua với mùa bão
Ở dải đất miền Trung, nhịp xây nhà gắn với mùa bão lũ cuối năm. Nhiều gia đình muốn khởi công sau Tết, làm móng và khung trong mùa khô nắng, lợp mái xong trước khoảng tháng chín. Mái chưa xong khi bão tới không chỉ làm chậm tiến độ mà còn nguy hiểm: tôn, ngói, giàn giáo chưa cố định có thể bị gió cuốn.
Mùa khô ở Bắc Trung Bộ có những đợt gió Tây khô nóng, nhiệt độ cao, độ ẩm thấp. Bê tông, vữa mất nước rất nhanh; người làm phải đổ vào sáng sớm hoặc chiều mát, tưới bảo dưỡng nhiều lần, che phủ mặt. Thợ làm dưới nắng gắt cũng cần nghỉ trưa dài, có nước uống, có chỗ che; đó là chuyện an toàn lao động, không phải chuyện chiều thợ.
Nếu công trình lỡ kéo dài vào mùa bão, cần có kế hoạch chằng chống: hạ giàn giáo cao, buộc chặt tấm lợp, thu dọn vật liệu nhẹ dễ bay. Khi có thông báo bão của chính quyền địa phương, dừng việc trên cao và trên mái, ưu tiên an toàn người trước tài sản.
Miền Bắc: mùa khô hanh và đợt nồm
Ở miền Bắc, mùa mưa giữa năm thường kèm những trận mưa rào lớn, nên nhiều gia đình chọn khởi công từ khoảng mùa thu. Thời tiết mùa đông khô, ít mưa, thuận cho phần thô, dù trời lạnh làm bê tông ninh kết chậm hơn, cần bảo dưỡng lâu hơn.
Điều đặc biệt của miền Bắc là đợt nồm ẩm cuối đông đầu xuân: tường đổ mồ hôi, nền nhà ướt, sơn lâu khô. Nếu phần hoàn thiện rơi vào đợt này, nên chờ những ngày hanh khô để sơn bả, không vội sơn lên tường còn ẩm. Nhiều thợ khuyên trát xong để tường khô một thời gian rồi mới bả sơn, tránh phồng rộp về sau.
Vì Tết cũng rơi vào khoảng thời gian này, kế hoạch hợp lý thường là xong phần thô và mái trước Tết, ra Giêng làm hoàn thiện khi thời tiết khô ráo hơn. Như vậy công trình nghỉ Tết ở trạng thái an toàn: có mái che, không có hố móng hở hay thép chờ phơi mưa.
Nam Bộ và Tây Nguyên: mùa khô rõ rệt
Nam Bộ và Tây Nguyên có mùa mưa và mùa khô khá rõ. Mùa khô là thời gian thuận cho phần móng và phần thô; đường vào khô, xe vật liệu lên xuống dễ. Ở vùng đồi Tây Nguyên, mùa mưa làm đường đất trơn, xe chở vật liệu và xe bê tông có khi không lên được dốc, nên càng nên tranh thủ mùa khô.
Ở vùng trũng Nam Bộ, triều cường cuối năm làm nước dâng ở nhiều nơi. Móng nhà sát sông, rạch nên làm khi nước ròng, và phải tính cao độ nền theo mực triều cao, không theo mực nước ngày khảo sát.
Nắng mùa khô ở Nam Bộ và Tây Nguyên có lúc rất gắt vào khoảng tháng ba, tháng tư; bê tông, vữa trát cũng cần được che và tưới như ở miền Trung. Mái tôn đang lợp dưới nắng trưa rất nóng, thợ cần đồ bảo hộ, dây an toàn và giờ nghỉ hợp lý.
Mùa khô cũng là mùa thu hoạch ở nhiều vùng: cà phê, điều, tiêu ở Tây Nguyên và Đông Nam Bộ. Thợ địa phương có thể bận; đặt lịch với đội thợ sớm, hoặc chấp nhận khởi công lệch một chút so với đầu mùa khô để có đủ người.
Tính ngược từ ngày muốn vào ở
Một cách lập lịch đơn giản là đi ngược từ mốc gia đình mong muốn, rồi kiểm từng mốc có rơi vào mùa xấu của vùng không:
- Ghi ngày gia đình muốn dọn vào ở, ví dụ trước một dịp sum họp trong năm.
- Hỏi thợ hoặc người thiết kế: phần hoàn thiện với nhà như bản vẽ cần khoảng bao lâu.
- Lùi tiếp để ra thời gian làm mái và phần thô, rồi thời gian làm móng.
- Lùi tiếp thời gian chuẩn bị mặt bằng, xin cấp điện, chuẩn bị vật tư ban đầu.
- Lùi tiếp thời gian hoàn thiện bản vẽ, dự toán, chọn thợ, hỏi thủ tục ở UBND cấp xã.
- Đặt các mốc ấy lên lịch mùa của vùng: móng và mái có rơi vào mùa mưa, mùa bão không; có trùng Tết, trùng vụ thu hoạch không.
- Nếu trùng, điều chỉnh: khởi công sớm hơn, hoặc chấp nhận dời ngày vào ở, thay vì ép phần móng và mái vào mùa xấu.
Lịch tính ngược thường cho thấy phần chuẩn bị giấy tờ, bản vẽ chiếm nhiều thời gian hơn gia đình tưởng. Biết sớm điều này giúp bắt đầu chuẩn bị từ mùa trước, để khi mùa khô tới là có thể khởi công ngay.
Lỡ xây trong mùa mưa: những việc vẫn làm được
Không phải gia đình nào cũng chọn được mùa đẹp. Nếu phải làm trong mùa mưa, có những cách giảm rủi ro:
- Làm móng gọn từng phần: đào đến đâu làm đến đó, không đào hết rồi để hố nằm chờ.
- Chuẩn bị máy bơm, bạt che hố móng, rãnh dẫn nước mưa ra khỏi khu vực móng.
- Theo dõi dự báo, chọn những ngày ít mưa để đổ bê tông; có bạt che sẵn khi đổ.
- Ưu tiên lợp mái sớm để có chỗ làm việc bên dưới khi trời mưa.
- Cất xi măng trên kệ cao, có mái và che kín, không để sát nền ẩm.
- Dừng việc trên cao, trên mái khi có mưa giông, sấm sét; tắt điện thi công khi có nước đọng quanh máy móc.
Với nhà ở vùng đồi, mùa mưa còn kéo theo nguy cơ sạt taluy vừa đào; không đào sâu sát chân dốc khi đất đang no nước, và dừng việc nếu thấy vết nứt mới trên sườn đất. Xây trong mùa mưa thường lâu hơn và tốn thêm công bảo vệ. Nếu không có lý do bắt buộc, chờ vài tháng để vào mùa khô thường là lựa chọn đỡ rủi ro hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đổ bê tông khi trời nắng gắt không?
Được, nhưng phải bảo dưỡng kỹ: đổ vào sáng sớm hoặc chiều mát, phủ bao ướt và tưới nước giữ ẩm nhiều lần trong những ngày đầu. Nắng gắt, gió khô làm bê tông mất nước nhanh, dễ nứt bề mặt và không đạt độ chắc như mong muốn.
Đổ bê tông xong gặp mưa to thì sao?
Mưa to ngay sau khi đổ có thể rửa trôi lớp mặt. Nên có bạt che sẵn và theo dõi dự báo để chọn ngày. Nếu đã bị mưa, người có chuyên môn nên xem lại bề mặt, có khi cần xử lý lớp mặt trước khi làm tiếp.
Xây nhà gần Tết có nên không?
Không nên khởi công sát Tết vì thợ nghỉ dài, vật liệu khó mua, công trình dễ dừng giữa chừng ở trạng thái chưa an toàn. Nếu muốn có nhà mới đón Tết, phải khởi công đủ sớm; nếu không kịp, để phần hoàn thiện sang sau Tết là hợp lý hơn.
Nồm ẩm có ảnh hưởng tới việc sơn nhà không?
Có. Tường ẩm làm sơn bả lâu khô, dễ phồng rộp và bong về sau. Ở miền Bắc, nếu phần sơn rơi vào đợt nồm, nên chờ những ngày hanh khô, để tường khô đủ rồi mới bả sơn, thay vì làm vội cho kịp tiến độ.
Ở miền Trung nên khởi công tháng mấy?
Nhiều gia đình chọn khởi công sau Tết để làm móng, khung trong mùa khô và lợp mái xong trước mùa mưa bão, thường bắt đầu khoảng tháng chín. Thời điểm cụ thể nên hỏi thêm thợ và người địa phương vì mỗi nơi có thể khác nhau.
Mùa thu hoạch có ảnh hưởng tới việc thuê thợ không?
Có, ở những vùng thợ vẫn làm nông. Vào vụ gặt, vụ hái cà phê, điều, tiêu, nhiều thợ nghỉ để làm cho nhà mình hoặc làm thuê thời vụ. Nên đặt lịch với đội thợ sớm và hỏi rõ họ có đủ người trong thời gian đó không.