Tường nhà bị ẩm, bong sơn, mốc đen thường do một trong ba đường nước: mưa tạt thấm qua mặt tường, hơi ẩm từ nền đất ngấm ngược lên chân tường, và nước rò từ đường ống hay máng xối. Mỗi đường có dấu hiệu riêng và cách xử lý khác nhau. Sơn chống thấm lên một bức tường đang ẩm từ chân lên không giải quyết được gì, chỉ làm lớp sơn mới bong nhanh hơn.
Bài này giúp chủ nhà nhận diện nguồn ẩm, những việc nên làm khi xây mới để chân tường khô ráo, cách bảo vệ tường hướng mưa, xử lý khe giữa hai nhà và trình tự sửa một bức tường đã thấm. Hiện tượng nồm ẩm ở miền Bắc, dễ bị nhầm là thấm, cũng được phân biệt ở phần dưới.
Ba đường nước vào tường và cách nhận ra
Quan sát hình dạng vết ẩm, vị trí và thời điểm nó xuất hiện là cách nhanh nhất để đoán nguồn nước. Bảng dưới tóm tắt các dấu hiệu thường gặp.
| Nguồn nước | Dấu hiệu thường thấy | Thời điểm rõ nhất |
|---|---|---|
| Mưa tạt qua mặt tường | Vết ẩm loang từng mảng ở mặt tường hướng gió mưa, quanh khung cửa sổ, dưới mép mái | Trong và ngay sau những trận mưa xiên |
| Ẩm mao dẫn từ nền | Vệt ẩm chạy ngang đều ở chân tường, cao tới một mức nhất định, có muối trắng, sơn phồng | Quanh năm, nặng hơn mùa mưa, nước ngầm cao |
| Ống nước, máng xối rò | Vết ẩm khoanh quanh một điểm, dọc theo đường ống, không đổi theo thời tiết | Kể cả khi trời khô |
| Nồm, đọng sương (không phải thấm) | Mặt tường, nền nhà ướt đều khắp phòng, kể cả tường trong | Khi trời nồm ẩm ở miền Bắc, cuối đông đầu xuân |
Một bức tường có thể chịu cùng lúc hai nguồn, ví dụ chân tường ẩm từ nền và mảng trên thấm mưa. Xử lý từng nguồn, đừng gộp chung thành "tường thấm" rồi sơn một lớp cho tất cả.
Ẩm từ nền lên: vì sao chân tường luôn ướt
Gạch và vữa có vô số lỗ nhỏ. Khi chân tường tiếp xúc với đất ẩm hoặc với móng ngấm nước, nước leo lên theo các lỗ ấy như dầu leo lên bấc đèn. Hiện tượng này gọi là ẩm mao dẫn, phổ biến ở nhà cũ không có lớp ngăn ẩm, nhà có nền thấp hơn sân, nhà ở vùng đồng bằng nước ngầm cao.
Nước leo lên mang theo muối hoà tan trong đất. Khi nước bay hơi ở mặt tường, muối kết tinh lại thành lớp bột trắng, đẩy lớp sơn phồng lên và làm lớp trát bở dần. Vì vậy chân tường ẩm thường đi kèm sơn bong thành vảy, vữa mủn khi cào nhẹ.
Cách thử đơn giản để biết ẩm đến từ trong tường hay đọng trên mặt: dán kín một tấm nilon vuông chừng một gang tay lên vùng ẩm bằng băng keo, để một hai ngày. Nước đọng ở mặt trong tấm nilon, phía áp tường, là ẩm từ trong tường đi ra. Nước đọng ở mặt ngoài tấm nilon là hơi ẩm trong phòng ngưng tụ trên bề mặt.
Một nguyên nhân hay bị bỏ qua là sân và nền ngoài nhà được nâng lên dần qua nhiều lần làm lại, đến khi mặt sân cao ngang hoặc cao hơn nền nhà. Nước mưa từ sân đọng sát chân tường và ngấm thẳng vào. Ở nhiều nhà, chỉ cần hạ cao độ dải đất sát tường hoặc làm rãnh thoát nước quanh nhà là chân tường khô hơn rõ rệt.
Ở nhà có bể nước, giếng hoặc khu giặt giũ đặt sát tường, nước tràn và nước rửa hằng ngày cũng làm chân tường ướt quanh năm. Nên lát nền dốc ra xa tường ở khu vực này, có rãnh thu nước, và ốp phần chân tường hay bị bắn nước.
Bồn hoa xây sát tường, đống củi, đống cát dựa vào tường, máng xối xả nước ngay chân tường cũng giữ ẩm cho chân tường lâu ngày. Trước khi nghĩ đến vật liệu chống thấm, hãy dọn những thứ này và xem tường có khô dần không.
Khi xây mới: chặn ẩm chân tường từ đầu
Cách hiệu quả và rẻ nhất là chặn ẩm ngay lúc xây. Lớp ngăn ẩm thường được làm ở cao độ giằng móng hoặc vài hàng gạch đầu tiên trên mặt móng, bằng vật liệu không cho nước đi qua, chạy liên tục dưới mọi bức tường. Thợ có kinh nghiệm biết các cách làm phổ biến; chủ nhà chỉ cần hỏi và nhìn thấy nó được làm.
Nền nhà nên cao hơn mặt sân và mặt đường xung quanh một khoảng hợp lý, có tính đến việc đường làng, sân sau này có thể được nâng lên. Ở vùng hay ngập, cao độ nền nên tính theo mức nước lớn từng gặp, bàn với kỹ sư để móng chịu được lớp đắp.
Quanh nhà nên có một dải hè hoặc rãnh thoát nước, mặt dốc ra ngoài, để nước mưa từ mái và sân không đọng sát chân tường. Ống đứng từ máng xối dẫn vào rãnh hoặc hố thu, không xả tự do xuống đất cạnh móng.
Phần chân tường ngoài nhà, đoạn sát mặt đất, nên trát kỹ bằng vữa phù hợp và có lớp bảo vệ chống thấm, hoặc ốp một dải vật liệu chịu nước. Đây là đoạn bị mưa bắn đất cát lên, rêu bám, nên dễ ẩm và bẩn nhất.
Tường hướng mưa: che trước, chống thấm sau
Mái hiên và mép mái vươn ra. Cách chống mưa tạt lâu đời nhất của nhà Việt là mái vươn rộng che tường. Tường dưới hiên sâu gần như không bao giờ ướt, dù mưa to.
Gờ chỉ, phào trên cửa sổ. Một gờ nhô ra trên khung cửa, mặt dưới có rãnh cắt nước, giúp nước chảy trên tường nhỏ xuống ngoài thay vì luồn theo mặt tường vào khe cửa.
Bậu cửa sổ dốc ra ngoài. Bậu phẳng hoặc dốc vào trong là lý do phổ biến của vết ẩm dưới góc cửa sổ. Bậu cần dốc ra và nhô khỏi mặt tường.
Khe giữa khung cửa và tường. Khe hở quanh khung cửa nên được chèn kín bằng vật liệu co giãn, không chỉ trát vữa vì vữa nứt khi khung co giãn.
Cây và giàn che phía hướng mưa. Hàng cây bụi, giàn leo cách tường một khoảng làm yếu gió mưa trước khi chạm tường, đồng thời che nắng. Cây không được sát tường để lá, rễ không giữ ẩm cho chân tường.
Lớp trát và sơn ngoài. Trát đủ dày, không rỗng, sơn ngoài trời có khả năng chống thấm. Với tường hướng mưa mạnh, một số nhà ốp vật liệu chịu nước ở mặt tường hứng mưa.
Khe giữa hai nhà và tường giáp nhà hàng xóm
Ở xóm đông nhà, hai nhà xây sát nhau thường để một khe hẹp vài phân không ai với tới. Nước mưa rơi vào khe này, chảy dọc mặt tường không được trát kỹ và ngấm vào tường cả hai bên. Đây là nguồn thấm rất khó sửa vì không thể đứng vào khe để làm.
Khi xây mới cạnh nhà hàng xóm, nên bàn với họ phương án che đỉnh khe bằng tấm úp, có máng dẫn nước ra ngoài, và trát hoàn thiện mặt tường phía khe trước khi xây sát lên. Chi phí và việc thi công trên phần đất, tường của nhà bên cạnh cần thống nhất rõ ràng, tốt nhất có giấy viết tay để tránh hiểu lầm về sau.
Với nhà đã thấm từ khe giáp ranh, có thể xử lý từ phía trong nhà bằng lớp chống thấm thuận chiều ở mặt tường trong, nhưng hiệu quả thường kém hơn chặn nước từ ngoài. Việc tháo nước khỏi khe, che đỉnh khe thường cần sự đồng ý và hợp tác của hàng xóm.
Nếu có tranh chấp về nước chảy, khe hở hay tường chung, nên nói chuyện trực tiếp và nhờ tổ hoà giải ở thôn, xóm trước. Phần lớn các trường hợp giải quyết được khi hai bên cùng thấy thấm tường làm hại cả hai nhà.
Nồm ẩm miền Bắc: không phải thấm, đừng chữa nhầm
Vào những ngày nồm cuối đông đầu xuân ở miền Bắc, không khí ấm và rất ẩm tràn về gặp tường, nền nhà còn lạnh, hơi nước ngưng tụ thành nước trên bề mặt. Tường đổ mồ hôi, nền nhà trơn ướt khắp nơi, kể cả tường trong nhà không hề tiếp xúc với mưa.
Đây là đọng sương chứ không phải thấm, nên chống thấm tường không giải quyết được. Cách giảm là đóng cửa khi không khí ngoài trời ẩm hơn trong nhà, mở cửa khi trời hanh trở lại, dùng biện pháp hút ẩm khi cần, và về lâu dài làm tường, nền có khả năng cách nhiệt tốt để bề mặt không quá lạnh.
Nồm kéo dài làm tường lâu khô, mốc phát triển ở góc phòng kín, sau tủ áp tường. Kê tủ cách tường một chút để gió lưu thông, lau khô và vệ sinh mốc sau mùa nồm. Khi vệ sinh mốc bằng chất tẩy, mở cửa thông thoáng, đeo găng, không trộn các loại chất tẩy với nhau.
Nhà mới xây xong, tường và nền còn chứa rất nhiều nước từ vữa và bê tông. Mùa nồm đầu tiên ở nhà mới thường nặng hơn những năm sau, và các vết loang ở chân tường, góc trần trong năm đầu chưa hẳn là thấm. Nên để nhà thông thoáng, chưa vội sơn lớp hoàn thiện cuối cùng hoặc dán giấy tường khi tường còn ẩm.
Nếu ngoài mùa nồm mà tường vẫn ướt ở một vị trí cố định, lúc đó mới quay lại xét ba nguồn thấm ở phần trên.
Sửa một bức tường đã thấm: làm theo thứ tự
Dù nguồn nào, trình tự hợp lý để sửa bức tường ẩm thường như sau:
- Xác định nguồn nước theo dấu hiệu và thời điểm; loại trừ ống rò bằng cách khoá vòi và xem đồng hồ nước.
- Chặn nguồn trước: sửa máng xối, ống rò; hạ cao độ đất sát tường, làm rãnh thoát; che khe giáp ranh; làm hoặc sửa mái hiên, bậu cửa.
- Cạo bỏ lớp sơn bong, lớp trát mủn ở vùng ẩm, mở rộng ra một khoảng quanh vết ẩm.
- Để tường khô tự nhiên một thời gian đủ dài, nhất là với ẩm chân tường; tường dày có thể cần nhiều tuần.
- Với ẩm mao dẫn ở nhà cũ, bàn với thợ chống thấm có kinh nghiệm về cách tạo lớp ngăn ẩm bổ sung ở chân tường.
- Trát lại bằng vữa phù hợp, rồi mới sơn chống thấm mặt ngoài và sơn hoàn thiện.
- Theo dõi qua một mùa mưa trước khi kết luận đã xong.
Khi sửa tường có đường điện âm, cắt cầu dao khu vực đó trước khi cạo, đục. Làm trên thang hoặc giàn giáo cạnh tường ngoài cần có người giữ thang và tránh làm khi trời mưa, nền trơn.
Câu hỏi thường gặp
Sơn chống thấm có chữa được chân tường ẩm không?
Thường không. Sơn chống thấm chặn nước từ ngoài vào qua mặt tường, còn ẩm chân tường là nước từ nền leo lên trong lòng tường. Sơn phủ kín còn giữ ẩm lại bên trong, làm muối và nước đẩy lớp sơn bong nhanh hơn. Cần chặn nguồn ẩm trước.
Vì sao tường mới trát lại đã có vệt trắng?
Vệt trắng là muối kết tinh khi nước trong tường bay hơi. Có thể từ ẩm mao dẫn, từ cát hoặc gạch nhiễm muối, hoặc đơn giản là vữa mới đang khô. Nếu vệt trắng xuất hiện lại sau khi lau sạch và tường đã khô hẳn, cần tìm nguồn ẩm.
Tường trong nhà bị mốc đen ở góc là thấm hay đọng sương?
Mốc ở góc phòng kín, sau tủ, gần trần thường do đọng hơi ẩm và thiếu thông gió, nhất là mùa nồm. Nếu mảng mốc nằm sát tường ngoài, tường giáp nhà vệ sinh hoặc có vết loang lan rộng sau mưa, khả năng là thấm. Quan sát theo thời tiết để phân biệt.
Có nên ốp gạch chân tường ngoài để chống ẩm?
Ốp gạch chân tường giúp chống mưa bắn và dễ vệ sinh, nhưng không chặn được ẩm từ nền lên. Nếu chân tường đang ẩm mao dẫn mà ốp kín, hơi ẩm bị đẩy lên cao hơn phía trên phần ốp. Nên xử lý nguồn ẩm và để chân tường có chỗ thoát hơi.
Tường giáp nhà hàng xóm bị thấm thì ai sửa?
Tuỳ nguồn nước đến từ đâu và tường thuộc nhà ai. Nên cùng hàng xóm xem xét, thống nhất cách che khe và chia công việc. Nếu không tự thoả thuận được, nhờ tổ hoà giải ở thôn, xóm hoặc hỏi UBND cấp xã về cách giải quyết.
Bao lâu sau khi chặn nguồn ẩm thì tường khô?
Tuỳ độ dày tường, vật liệu và thời tiết; tường gạch dày ngấm ẩm lâu năm có thể cần nhiều tuần đến vài tháng mùa khô. Không nên vội trát, sơn khi tường còn ẩm. Có thể theo dõi bằng cách áp một tấm nilon lên tường qua đêm xem mặt trong có đọng hơi nước không.