Nhà vườn một tầng hiên rộng: bố trí chữ L, chữ U và sân trong cho đất rộng ở quê

Nhà vườn một tầng hiên rộng là kiểu nhà trải ngang trên đất, các khối phòng ôm lấy một khoảng sân, nối với nhau bằng hiên có mái; nó hợp nhất với mảnh đất rộng ở quê, gia đình muốn mát, gần vườn, ít cầu thang. Ba mặt bằng hay dùng là chữ L (hai cánh vuông góc), chữ U (ba cánh ôm sân) và nhà có sân trong (giếng trời lớn giữa nhà). Chọn kiểu nào tuỳ chiều rộng đất, hướng nắng và việc gia đình cần tách bếp, kho khỏi chỗ ngủ đến đâu.

Phần dưới đi qua từng kiểu mặt bằng, độ sâu hiên nên có, cách đặt phòng theo nắng gió, thoát nước sân, cây quanh nhà và những cái giá phải trả của kiểu nhà trải rộng: mái dài, tường dài, đường đi dài.

Vì sao nhà vườn một tầng hợp với đất rộng ở quê

Ở nông thôn, đất thổ cư thường rộng hơn thành phố, nhiều nhà có vài trăm mét vuông đất ở cộng thêm vườn. Trên mảnh đất như vậy, xây lên cao không cần thiết; trải ngang cho phép mọi phòng chạm vào sân hoặc vườn, có cửa sổ hai phía, có hiên che.

Nhà một tầng còn có lợi thế cho người già và trẻ nhỏ: không cầu thang, không lan can, đi từ phòng ngủ ra sân chỉ vài bước. Khi có người ốm, xe lăn, cáng đều đi được. Kết cấu một tầng đơn giản hơn, sửa chữa, thay mái từng khối dễ hơn so với nhà nhiều tầng.

Cái giá của nhà trải ngang là diện tích mái và tường bao lớn hơn so với nhà cao tầng có cùng diện tích sàn, móng chạy dài hơn, đường ống nước và dây điện dài hơn. Nó cũng chiếm nhiều đất, nên chỉ hợp khi phần đất ở đủ rộng và gia đình không cần giữ lại nhiều đất cho việc khác. Trước khi chọn kiểu nhà này, cần chắc rằng toàn bộ phần nhà nằm trong diện tích đất ở trên giấy chứng nhận.

So sánh chữ L, chữ U và sân trong

Ba kiểu mặt bằng dưới đây đều là nhà một tầng, khác nhau ở cách ôm sân. Bảng tóm tắt điểm mạnh và điều cần để ý của từng kiểu.

Với vùng hay có gió mạnh hoặc bão, mặt bằng càng nhiều góc gấp thì mái càng nhiều chỗ để gió luồn. Ở đó, nhà chữ L đơn giản hoặc nhà dãy có hiên thường an toàn hơn chữ U nhiều cánh.

Hiên bao nhiêu là đủ rộng

Hiên trong nhà vườn không phải chi tiết trang trí mà là một "phòng" có mái không có tường. Để dùng được, hiên phải đủ sâu để kê một bộ bàn ghế hoặc trải chiếu mà vẫn còn lối đi, và mái hiên đủ thấp để che mưa tạt nhưng không che hết ánh sáng vào phòng phía trong.

Hiên hẹp chỉ để đi lại thì mưa tạt vẫn ướt cửa, không ai ngồi được. Hiên quá sâu, mái quá thấp thì phòng phía sau tối, cần bật đèn cả ban ngày. Cách thử đơn giản: đứng ở giữa phòng phía trong nhìn ra, vẫn phải thấy được bầu trời qua cửa. Độ sâu cụ thể nên để người thiết kế chọn theo chiều cao mái và hướng nắng của từng mặt nhà.

Hiên phía nắng chiều nên sâu hơn hiên phía nắng sáng. Hiên quay về hướng gió mát mùa hè là chỗ đặt bàn ăn, chỗ ngồi chơi. Hiên nối giữa các khối (nhà ở với bếp, bếp với kho) nên có mái liền để đi lại khi mưa không bị ướt.

Nền hiên nên thấp hơn nền phòng một chút và dốc nhẹ ra sân, để nước mưa tạt vào chảy ra ngoài chứ không chảy vào nhà. Vật liệu lát hiên nên nhám, không trơn khi ướt, vì đây là nơi người già đi lại nhiều nhất.

Đặt phòng theo nắng, gió và tiếng ồn

Phòng ngủ ở phía mát và yên. Tránh đặt phòng ngủ ở phía nắng chiều chiếu thẳng hoặc sát đường lớn. Phòng ngủ ông bà nên gần nhà vệ sinh và gần cửa ra sân.

Bếp ở cuối hướng gió. Đặt bếp sao cho gió mùa hè thổi từ phòng ở qua bếp rồi ra ngoài, không phải ngược lại. Như vậy khói và mùi không bị gió đưa vào phòng ngủ.

Kho, chỗ để máy móc gần cổng phụ. Xe chở phân, chở lúa, máy cày đi vào kho không cần đi qua sân chính. Kho xa phòng ngủ vì có mùi xăng dầu, thuốc trừ sâu.

Phòng khách mở ra sân chính. Khách tới đi thẳng từ cổng qua sân vào phòng khách, không đi qua khu bếp, khu phơi đồ.

Nhà vệ sinh có cửa sổ ra ngoài. Nhà vệ sinh nằm kẹt giữa nhà, không cửa sổ, sẽ ẩm mốc ở vùng nồm. Nhà một tầng có lợi thế là mọi phòng đều có thể chạm tường ngoài; nên tận dụng.

Sân và thoát nước: chỗ hay bị xem nhẹ

Nhà vườn hiên rộng sống nhờ sân, nhưng sân cũng là nơi dồn nước mưa của cả mái nhà. Một trận mưa rào đổ từ mấy mặt mái xuống sân cùng lúc; nếu sân không có độ dốc và rãnh đủ lớn, nước dâng lên hiên, chảy vào phòng.

Với nhà chữ U hoặc sân trong, nước trong sân không có đường chảy tự nhiên ra ngoài mà phải đi qua ống ngầm dưới một cánh nhà. Ống này phải đủ lớn, có hố ga để vớt rác, lá, và có nắp mở được để thông tắc. Đây là chi tiết chủ nhà nên hỏi thẳng người thiết kế: nước sân chảy đi đâu, ống ngầm có mở ra thông được không.

Sân lát kín hoàn toàn bằng gạch hoặc bê tông làm nước chảy nhanh, dồn về rãnh nhiều. Để lại vài ô đất trồng cỏ, trồng cây, hoặc lát gạch có khe, giúp nước thấm bớt xuống đất, sân cũng mát hơn. Ở vùng đất sét, nước thấm chậm, vẫn phải có rãnh dẫn ra mương; ở vùng đất cát, thấm nhanh hơn nhưng phải tránh để nước dồn sát chân móng.

Nếu đặt bể chứa nước mưa, đặt ở chỗ nhận nước từ máng xối của một mặt mái lớn, có nắp kín, lưới lọc lá, và có ống tràn dẫn ra rãnh khi bể đầy.

Cây quanh nhà theo công năng

Cây trong nhà vườn không chỉ để đẹp mà làm việc thật: che nắng, chắn gió, cho bóng mát sân. Vài gợi ý theo công năng, chọn loài nào nên hỏi người trồng cây ở địa phương:

• Phía nắng chiều: cây tán rộng, cách tường một khoảng đủ để rễ không đẩy móng, cành không quệt mái.
• Giữa sân: một cây bóng mát vừa phải tạo chỗ ngồi; tránh loài rụng lá quá nhiều làm tắc máng, khe mái.
• Phía gió lạnh (miền Bắc, vùng đồi): hàng cây bụi hoặc hàng rào xanh chắn gió mùa đông.
• Sát hiên: giàn cây leo trên khung riêng, không leo thẳng lên mái hay tường để tránh ẩm và côn trùng.
• Vườn rau, cây ăn trái: đặt nơi có nắng, gần nguồn nước, có lối đi từ bếp ra.
• Gần bể phốt, giếng: tránh trồng cây rễ khoẻ ăn sâu, có thể làm nứt bể, hỏng ống.

Cây lớn mất nhiều năm mới cho bóng mát. Nếu đất đang có cây lâu năm tốt, nên vẽ nhà tránh cây thay vì chặt cây rồi trồng lại.

Ví dụ giả định: nhà chữ L cho vợ chồng nghỉ hưu về quê

Ví dụ giả định: một cặp vợ chồng làm việc ở thành phố nhiều năm, nghỉ hưu về sống trên mảnh vườn của cha mẹ ở trung du. Đất rộng, có sẵn mấy cây mít, cây nhãn lâu năm phía tây, vườn chè phía sau, một con mương nhỏ chảy dọc ranh đất phía nam.

Người thiết kế đặt nhà thành chữ L: cánh dài chạy theo hướng đông tây, quay mặt về phía nam đón gió mát mùa hè, có hiên sâu chạy suốt; cánh ngắn vuông góc ở phía đông làm bếp, kho và chỗ để xe. Hàng cây cũ phía tây được giữ lại, tán của chúng che nắng chiều cho đầu hồi nhà. Phòng ngủ của hai vợ chồng ở đầu nhà phía tây, mát và yên nhất; phòng cho con cháu về chơi ở giữa; phòng khách và chỗ ăn nằm ở góc gấp, nhìn ra cả sân và vườn.

Nước sân được dẫn qua rãnh hở chạy về mương phía nam, có hố lắng trước khi ra mương để giữ đất cát lại. Bể chứa nước mưa đặt ở góc giữa hai cánh, hứng nước từ hai mặt mái. Cái họ đánh đổi là phải đi bộ dài hơn từ phòng ngủ tới bếp; bù lại, bếp đặt cuối hướng gió nên khói không bay vào nhà, và kho có lối riêng ra đường đất phía đông cho xe chở phân bón.

Cái giá của nhà trải rộng và cách giảm

Nhà vườn một tầng có những chi phí ẩn mà chủ nhà hay không tính tới: mái nhiều và dài hơn nên bảo trì mái tốn công hơn; đường điện, nước chạy xa nên sụt áp, áp nước yếu ở đầu nhà; tường bao dài nên sơn lại cũng nhiều hơn. Nhà nhiều khối còn cần nhiều cửa, nhiều khoá, việc trông nhà khi đi vắng khó hơn.

Cách giảm là giữ mặt bằng gọn ngay từ đầu. Nhóm các phòng dùng nước (bếp, nhà vệ sinh, chỗ giặt) gần nhau để đường ống ngắn. Đặt bồn nước gần khu dùng nước nhiều. Hạn chế số góc gấp của mái: mỗi góc gấp là một khe phải bảo trì.

Về an ninh, nhà vườn có nhiều cửa mở ra sân nên cần một vòng rào, cổng ngõ chắc, đèn sân ở các góc khuất. Đây là phần nên tính cùng lúc với nhà, không làm sau.

Một cách nhìn hữu ích: trước khi chốt mặt bằng, hãy hình dung một ngày bình thường của người ở nhà nhiều nhất, thường là cha mẹ già. Đếm xem họ phải đi bao nhiêu bước từ giường ra nhà vệ sinh ban đêm, từ bếp ra chỗ phơi, từ cổng vào khi tay xách đồ. Mặt bằng nào làm những quãng đi này ngắn và có mái che là mặt bằng đáng chọn.

Câu hỏi thường gặp

Nhà vườn một tầng cần bao nhiêu đất?

Không có con số cố định. Tuỳ số phòng, độ sâu hiên và kích thước sân. Đất hẹp mặt tiền vẫn làm được nhà dãy dài có sân trong; đất vuông rộng mới làm thoải mái kiểu chữ U. Quan trọng là toàn bộ nhà phải nằm trong phần đất ở hợp pháp, không lấn sang đất trồng cây hay đất nông nghiệp.

Nhà chữ U có bị bí gió không?

Có thể, nếu mặt mở của chữ U quay về phía không có gió hoặc sân quá nhỏ so với chiều cao mái. Nên quay mặt mở về hướng gió mát mùa hè của mảnh đất, có cửa hoặc khe gió xuyên qua cánh nhà đối diện, và giữ sân đủ rộng.

Nhà vườn một tầng có mát hơn nhà hai tầng không?

Thường mát hơn ở các phòng có hiên che và cửa hai phía, nhưng phòng nào nằm dưới mái không có trần cách nhiệt vẫn nóng. Nhà hai tầng thì tầng trên chịu nóng nhiều, tầng dưới mát. Độ mát phụ thuộc vào cách che nắng, thông gió và chống nóng mái hơn là số tầng.

Mái nhà chữ L nên làm ngói hay tôn?

Cả hai đều dùng được. Ngói mát và êm hơn nhưng nặng, cần kèo và móng chịu lực; tôn nhẹ, lợp nhanh nhưng cần lớp cách nhiệt. Điểm chung quan trọng là xử lý khe mái ở góc gấp: máng khe đủ rộng, chống gỉ, dọn lá định kỳ.

Có nên làm sân trong có mái kính che không?

Mái kính che sân trong giúp không bị mưa, nhưng giữ lại nhiệt, sân thành buồng nóng nếu không có lối thoát hơi ở trên. Nếu muốn che, nên dùng mái có khe thoáng hoặc mái mở được, và làm ở phần nhỏ của sân thay vì che kín toàn bộ.